İçeriğe geç
Kaynaklarla doğrulandı · editör onayı bekliyor
Görünüm

Latincebağımlı kök: Tek başına kelime olmaz; ancak ek alarak kelime kurar.tutma ve almabasamak 2, 3, 4Köken bilgisinin güven düzeyi: kesin

kök: leg

toplamak, seçmek; okumak

Latince legere 'toplamak, seçmek; okumak' fiilinden gelir. Kelimeler üç gövdeden türer: (1) fiil gövdesi leg: legend (Orta Çağ Latincesi legenda 'okunacak'), legible (legibilis), legion (legiō), elegant (ēlegāns); (2) ortaç gövdesi lect: collect, collection, collective, recollect (colligere: com- 'birlikte'), select, selection, selective (sēligere: sē- 'ayrı'), elect, election (ēligere: ē-), intellect (intellegere: inter- 'arasında'), neglect (neglegere: neg- 'değil'), lecture, lecturer (lēctūra 'okuma'); (3) bileşik gövde lig: eligible, intelligent, intelligence, diligent (dīligere: dī- 'ayrı'), negligent, negligible. Fransızca yoluyla aşınmış biçimler: cull (Eski Fransızca cuillir < colligere) ve lesson (Eski Fransızca leçon < lēctiō). Tuzaklar: (a) leg 'bacak' Eski Norsça leggr'den gelir; bu köke sayılmaz (AHD, dictionary.com). (b) legal, legislation, legitimate Latince lēx, lēgis 'yasa'dandır; dictionary.com legal'de legere'ye bağ kurmaz, AHD lēx'i aynı Hint-Avrupa kökünün 'belki uzatılmış' biçimine bağlar: uzak akraba, sayılmaz. law ise Germen kökenlidir (Eski İngilizce lagu < Eski Norsça); lēx ile de legere ile de bağı yoktur (AHD, dictionary.com). (c) colleague ve college kaynaklarda ayrışır: AHD ve LDOCE collēga'yı lēgāre 'görevlendirmek' fiiline bağlar (AHD bu fiili lēx ile aynı grupta verir), dictionary.com legere'ye; iki sayılan kaynak legere'de uyuşmadığı için madde açılmadı (ilke 13/46: uzak akraba). (d) logic, dialogue, -logy Yunanca legein 'söylemek' ve logos'tandır; AHD aynı Hint-Avrupa kökünü verir, dictionary.com legere'nin Yunanca légein ile kökteş olduğunu yazar: uzak akraba, sayılmaz. (e) ligament gibi lig- ile başlayan bazı kelimeler Latince ligāre 'bağlamak'tandır (AHD, dictionary.com). (f) Aynı kökten olup karışan çiftler: elect/select (ön ek), eligible/legible (ön ek ve anlam: seçmek / okumak), negligent/negligible (son ek), collect/recollect (ön ek); madde karistirilan alanları. (g) electric, electron Yunanca ēlektron 'kehribar'dan gelir; elect ile ilgisiz (AHD, dictionary.com). Kök fiilin üç anlamı kaynakların o kelime için verdiği glossa göre gruplanır (ilke 84); legere tek glossla öğretilmez.

Özgün biçim
legere toplamak, seçmek; okumaklēctus toplanmış, seçilmiş; okunmuş-ligere toplamak, seçmek (bileşiklerde)lēctiō okumalēctūra okumalegenda okunacak (şey)legiō toplanmış/seçilmiş asker birliği*ēlegāre seçmek (kayıtsız)
Başka biçimleri
kök: leg legend, legible, legion, elegantkök: lect collect, collection, collective, recollect, select, selection, selective, elect, election, intellect, neglect, lecture, lecturerkök: lig eligible, intelligent, intelligence, diligent, negligent, negligiblekök: cull cullkök: lesson lesson

Kök haritası

leg kökünden türeyen 25 kelime

toplamak, seçmek; okumak

Çizginin üstünde ön ekle, altında ön eksiz kurulan kelimeler var. Her kelime kendi sayfasına gider.

Bu kökten 25 kelime

collect

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: colkök: lect

birlikte toplanmış

toplamak, bir araya getirmek

Sınav: LGSSınav: Lise

collection

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: colkök: lectson ek: ion

birlikte toplama

koleksiyon; toplama

Sınav: LGSSınav: Lise

collective

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: colkök: lectson ek: ive

birlikte toplanmış olanla ilgili

ortak, toplu

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

cull

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

kök: cull

birlikte toplamak

(hayvanları) itlaf etmek

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

diligent

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).

ön ek: dikök: ligson ek: ent

ayrı seçen

çalışkan, özenli

Sınav: LiseSınav: YDS

elect

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).

ön ek: ekök: lect

dışarı seçilmiş

(oyla) seçmek

Sınav: LiseSınav: YDS

election

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: ekök: lectson ek: ion

dışarı seçme

seçim

Sınav: LiseSınav: YDS

elegant

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: ekök: legson ek: ant

dışarı seçen

zarif, şık

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

eligible

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: ekök: ligson ek: ible

dışarı seçilebilir

uygun, hak sahibi

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

intellect

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: intelkök: lect

arada seçme

akıl, zihin gücü

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

intelligence

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: intelkök: ligson ek: ence

arada seçme hâli

zekâ

Sınav: LGSSınav: Lise

intelligent

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: intelkök: ligson ek: ent

arada seçen

zeki, akıllı

Sınav: LGSSınav: Lise

lecture

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).

kök: lectson ek: ure

okuma

ders, konferans

Sınav: LiseSınav: YDS

lecturer

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

kök: lectson ek: ureson ek: er

okuma yapan kişi

öğretim görevlisi

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

legend

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

kök: legson ek: end

okunacak şey

efsane

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

legible

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

kök: legson ek: ible

okunabilir

okunaklı

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

legion

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

kök: legson ek: ion

toplama

lejyon (büyük asker birliği)

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

lesson

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

kök: lesson

okuma

ders

Sınav: LGSSınav: Lise

neglect

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: negkök: lect

toplanmamış

ihmal etmek

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

negligent

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: negkök: ligson ek: ent

toplamayan

ihmalkâr

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

negligible

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: negkök: ligson ek: ible

toplanmayabilir

önemsiz, ihmal edilebilir

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

recollect

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: reön ek: colkök: lect

yeniden birlikte toplanmış

hatırlamak

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

select

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: sekök: lect

ayrı seçilmiş

seçmek

Sınav: LiseSınav: YDS

selection

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: sekök: lectson ek: ion

ayrı seçme

seçme, seçim

Sınav: LiseSınav: YDS

selective

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: sekök: lectson ek: ive

ayrı seçmeye eğilimli

seçici

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

Kökün hikâyesi

Latince legere fiilinin üç anlamı vardı: toplamak, seçmek ve okumak. AHD'ye göre kökün Hint-Avrupa dönemindeki anlamı toplamaktır. İngilizcede bu üç anlam üç ayrı kol olarak yaşar. Toplamak kolunda collect birlikte toplamak, cull toplayıp ayıklamak, legion ise toplanmış büyük asker birliğidir. Seçmek kolunda select ayırıp seçmek, elect içlerinden seçmek, eligible seçilebilir olmak, intelligent ise şeyleri birbirinden ayırıp seçebilen, yani zeki demektir. Okumak kolunda lecture ve lesson Latincede okuma anlamına gelen sözcüklerden gelir, legend ise okunacak öyküdür. Kökü leg, lect ve lig biçimlerinde ya da Fransızca yoluyla değişmiş cull ve lesson biçimlerinde görürsün. Her kelimede sor: burada ne toplanıyor, ne seçiliyor, ne okunuyor?

Akraba kelimeler

Bu kökten türemezler. Bazılarının uzak bir ortak köke bağlandığı öne sürülür; bu bağ tartışmalıdır (etikete bakın). Harfi harfine anlam olarak öğretilmez.

  • legal, legislation, legitimate uzak akraba (tartışmalı)

    Latince lēx, lēgis 'yasa'. AHD legal: lēgālis < lēx, Hint-Avrupa leg- (Indo-European Roots: 'possibly lengthened lēg-'); dictionary.com legal: lēgālis < lēx 'law', legere'ye bağ yok. legere'den değildir; sayılmaz. Kaynak: legal, legislation, legitimate

  • colleague, college, legate, delegate uzak akraba (tartışmalı)

    AHD colleague: collēga < com- + lēgāre 'to depute'; AHD college/collegium: collēgium < collēga; LDOCE colleague: com- + legare 'görevlendirmek'; AHD legate ve dictionary.com legate: lēgāre. dictionary.com colleague ve college ise -lēga/lēg- gövdesini legere 'to choose, gather' fiiline bağlar. İki sayılan kaynak (AHD, LDOCE) legere bağını kurmadığı için kaynak ölçütü tutmaz (kok-listesi satır 17): madde açılmadı, sayılmaz. AHD lēgāre'yi lēx ile aynı 'belki uzatılmış' Hint-Avrupa biçimine koyar. colleague AWL Sublist 10 başlığıdır; leg çekirdek 30'da değil, AWL hanesi yok. Kaynak: colleague, college, legate, delegate

  • logic, dialogue, -logy uzak akraba (tartışmalı)

    Yunanca legein 'söylemek', logos 'söz, akıl'. AHD logic: logikos < logos, Hint-Avrupa leg-; dictionary.com lection: legere 'Yunanca légein ile kökteş'. Bağ yalnız Hint-Avrupa düzeyinde (Yunanca/Latince ayrı fiiller); sayılmaz. Kaynak: logic, dialogue, -logy

Sıradaki kökler