collect
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).ön ek: colkök: lect
birlikte toplanmış
toplamak, bir araya getirmek
Sınav: LGSSınav: Lise
Latincebağımlı kök: Tek başına kelime olmaz; ancak ek alarak kelime kurar.tutma ve almabasamak 2, 3, 4Köken bilgisinin güven düzeyi: kesin
toplamak, seçmek; okumak
Latince legere 'toplamak, seçmek; okumak' fiilinden gelir. Kelimeler üç gövdeden türer: (1) fiil gövdesi leg: legend (Orta Çağ Latincesi legenda 'okunacak'), legible (legibilis), legion (legiō), elegant (ēlegāns); (2) ortaç gövdesi lect: collect, collection, collective, recollect (colligere: com- 'birlikte'), select, selection, selective (sēligere: sē- 'ayrı'), elect, election (ēligere: ē-), intellect (intellegere: inter- 'arasında'), neglect (neglegere: neg- 'değil'), lecture, lecturer (lēctūra 'okuma'); (3) bileşik gövde lig: eligible, intelligent, intelligence, diligent (dīligere: dī- 'ayrı'), negligent, negligible. Fransızca yoluyla aşınmış biçimler: cull (Eski Fransızca cuillir < colligere) ve lesson (Eski Fransızca leçon < lēctiō). Tuzaklar: (a) leg 'bacak' Eski Norsça leggr'den gelir; bu köke sayılmaz (AHD, dictionary.com). (b) legal, legislation, legitimate Latince lēx, lēgis 'yasa'dandır; dictionary.com legal'de legere'ye bağ kurmaz, AHD lēx'i aynı Hint-Avrupa kökünün 'belki uzatılmış' biçimine bağlar: uzak akraba, sayılmaz. law ise Germen kökenlidir (Eski İngilizce lagu < Eski Norsça); lēx ile de legere ile de bağı yoktur (AHD, dictionary.com). (c) colleague ve college kaynaklarda ayrışır: AHD ve LDOCE collēga'yı lēgāre 'görevlendirmek' fiiline bağlar (AHD bu fiili lēx ile aynı grupta verir), dictionary.com legere'ye; iki sayılan kaynak legere'de uyuşmadığı için madde açılmadı (ilke 13/46: uzak akraba). (d) logic, dialogue, -logy Yunanca legein 'söylemek' ve logos'tandır; AHD aynı Hint-Avrupa kökünü verir, dictionary.com legere'nin Yunanca légein ile kökteş olduğunu yazar: uzak akraba, sayılmaz. (e) ligament gibi lig- ile başlayan bazı kelimeler Latince ligāre 'bağlamak'tandır (AHD, dictionary.com). (f) Aynı kökten olup karışan çiftler: elect/select (ön ek), eligible/legible (ön ek ve anlam: seçmek / okumak), negligent/negligible (son ek), collect/recollect (ön ek); madde karistirilan alanları. (g) electric, electron Yunanca ēlektron 'kehribar'dan gelir; elect ile ilgisiz (AHD, dictionary.com). Kök fiilin üç anlamı kaynakların o kelime için verdiği glossa göre gruplanır (ilke 84); legere tek glossla öğretilmez.
toplamak, seçmek; okumak
Çizginin üstünde ön ekle, altında ön eksiz kurulan kelimeler var. Her kelime kendi sayfasına gider.
ön ek: colkök: lect
birlikte toplanmış
toplamak, bir araya getirmek
Sınav: LGSSınav: Lise
ön ek: colkök: lectson ek: ion
birlikte toplama
koleksiyon; toplama
Sınav: LGSSınav: Lise
ön ek: colkök: lectson ek: ive
birlikte toplanmış olanla ilgili
ortak, toplu
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
kök: cull
birlikte toplamak
(hayvanları) itlaf etmek
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
ön ek: dikök: ligson ek: ent
ayrı seçen
çalışkan, özenli
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: ekök: lect
dışarı seçilmiş
(oyla) seçmek
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: ekök: lectson ek: ion
dışarı seçme
seçim
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: ekök: legson ek: ant
dışarı seçen
zarif, şık
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
ön ek: ekök: ligson ek: ible
dışarı seçilebilir
uygun, hak sahibi
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
ön ek: intelkök: lect
arada seçme
akıl, zihin gücü
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
ön ek: intelkök: ligson ek: ence
arada seçme hâli
zekâ
Sınav: LGSSınav: Lise
ön ek: intelkök: ligson ek: ent
arada seçen
zeki, akıllı
Sınav: LGSSınav: Lise
kök: lectson ek: ure
okuma
ders, konferans
Sınav: LiseSınav: YDS
kök: lectson ek: ureson ek: er
okuma yapan kişi
öğretim görevlisi
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
kök: legson ek: end
okunacak şey
efsane
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
kök: legson ek: ible
okunabilir
okunaklı
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
kök: legson ek: ion
toplama
lejyon (büyük asker birliği)
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
kök: lesson
okuma
ders
Sınav: LGSSınav: Lise
ön ek: negkök: lect
toplanmamış
ihmal etmek
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
ön ek: negkök: ligson ek: ent
toplamayan
ihmalkâr
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
ön ek: negkök: ligson ek: ible
toplanmayabilir
önemsiz, ihmal edilebilir
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
ön ek: reön ek: colkök: lect
yeniden birlikte toplanmış
hatırlamak
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
ön ek: sekök: lect
ayrı seçilmiş
seçmek
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: sekök: lectson ek: ion
ayrı seçme
seçme, seçim
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: sekök: lectson ek: ive
ayrı seçmeye eğilimli
seçici
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
Latince legere fiilinin üç anlamı vardı: toplamak, seçmek ve okumak. AHD'ye göre kökün Hint-Avrupa dönemindeki anlamı toplamaktır. İngilizcede bu üç anlam üç ayrı kol olarak yaşar. Toplamak kolunda collect birlikte toplamak, cull toplayıp ayıklamak, legion ise toplanmış büyük asker birliğidir. Seçmek kolunda select ayırıp seçmek, elect içlerinden seçmek, eligible seçilebilir olmak, intelligent ise şeyleri birbirinden ayırıp seçebilen, yani zeki demektir. Okumak kolunda lecture ve lesson Latincede okuma anlamına gelen sözcüklerden gelir, legend ise okunacak öyküdür. Kökü leg, lect ve lig biçimlerinde ya da Fransızca yoluyla değişmiş cull ve lesson biçimlerinde görürsün. Her kelimede sor: burada ne toplanıyor, ne seçiliyor, ne okunuyor?
Bu kökten türemezler. Bazılarının uzak bir ortak köke bağlandığı öne sürülür; bu bağ tartışmalıdır (etikete bakın). Harfi harfine anlam olarak öğretilmez.
Latince lēx, lēgis 'yasa'. AHD legal: lēgālis < lēx, Hint-Avrupa leg- (Indo-European Roots: 'possibly lengthened lēg-'); dictionary.com legal: lēgālis < lēx 'law', legere'ye bağ yok. legere'den değildir; sayılmaz. Kaynak: legal, legislation, legitimate
AHD colleague: collēga < com- + lēgāre 'to depute'; AHD college/collegium: collēgium < collēga; LDOCE colleague: com- + legare 'görevlendirmek'; AHD legate ve dictionary.com legate: lēgāre. dictionary.com colleague ve college ise -lēga/lēg- gövdesini legere 'to choose, gather' fiiline bağlar. İki sayılan kaynak (AHD, LDOCE) legere bağını kurmadığı için kaynak ölçütü tutmaz (kok-listesi satır 17): madde açılmadı, sayılmaz. AHD lēgāre'yi lēx ile aynı 'belki uzatılmış' Hint-Avrupa biçimine koyar. colleague AWL Sublist 10 başlığıdır; leg çekirdek 30'da değil, AWL hanesi yok. Kaynak: colleague, college, legate, delegate
Yunanca legein 'söylemek', logos 'söz, akıl'. AHD logic: logikos < logos, Hint-Avrupa leg-; dictionary.com lection: legere 'Yunanca légein ile kökteş'. Bağ yalnız Hint-Avrupa düzeyinde (Yunanca/Latince ayrı fiiller); sayılmaz. Kaynak: logic, dialogue, -logy