compress
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).ön ek: comkök: press
birlikte bastırmak
sıkıştırmak
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
Latincebağımlı kök: Tek başına kelime olmaz; ancak ek alarak kelime kurar.tutma ve almabasamak 2, 3, 4Köken bilgisinin güven düzeyi: kesin
kök: press
bastırmak, sıkmak
Latince premere 'bastırmak' fiilinden, ortacı pressus'tan, bileşik biçimi -primere'den ve sıklık fiili pressāre'den gelir. Kelimeler dört biçimde görünür: (1) press: Latince ortaç gövdesi ya da sıklık fiili; ön eklerle express (ex- 'dışarı'), impress (in- 'içeri'), depress (dē- 'aşağı'), oppress (ob- 'karşı'), compress (com- 'birlikte'), suppress (sub- 'altına'), repress (re- 'geri') ve -ure, -ion, -ive türevleri.
Köken ayrıntısı
(2) prim: bileşik biçim -primere; reprimand (reprimere gerundivumu, Fransızca yoluyla). (3) print: Eski Fransızca preindre ve empreindre ortaçları; print, imprint. (4) presso: İtalyanca espresso. Tuzaklar: (a) press 'zorla askere almak' ayrı kelimedir: eski prest 'askere alma parası' fiilinden geri türetilmiştir; AHD bunu Orta Çağ Latincesi praestāre üzerinden praestō 'hazır'a bağlar; premere ile ilgisi yoktur (AHD, dictionary.com). (b) impress 'zorla askere almak' da in- ile bu ikinci press'ten kurulur (AHD, dictionary.com). (c) reprimand'daki prim, primary ve prime'daki prim değildir: onlar Latince prīmus 'ilk' ve prīmārius'tan gelir (AHD, dictionary.com). (d) impress/express, impressive/expressive, depress/oppress, suppress/repress ayrımları madde karistirilan alanlarındadır. (e) prestige 'pres' ile başlar ama Latince praestringere (stringere) ailesindendir (AHD, dictionary.com). (f) empress'teki -press, Latince imperātrīx'in Eski Fransızca dişil biçiminden gelir; impress ile ilgisi yoktur (AHD, dictionary.com). (g) espresso 'hızlı (express) kahve' değildir; üç kaynak da 'dışarı bastırılmış' der; expresso yazımı dictionary.com'a göre yaygın bir değişkedir. (h) reprimand'ın -mand sonu command/demand ile akraba değildir; AHD'ye göre Fransızca mander 'emretmek' yalnız biçimi etkilemiştir.
- Özgün biçim
- premere bastırmakpressus bastırmak (geçmiş zaman ortacı)-primere bastırmak (bileşik biçimi)pressāre bastırmak (sıklık fiili)reprimenda geriye bastırılacak (kusur)pressūra bastırma
- Başka biçimleri
- kök: press press, pressure, express, expression, expressive, impress, impression, impressive, depress, depression, oppress, oppression, oppressive, compress, compression, suppress, suppression, repress, repressionkök: prim reprimandkök: print print, imprintkök: presso espresso
Kök haritası
bastırmak, sıkmak
Çizginin üstünde ön ekle, altında ön eksiz kurulan kelimeler var. Her kelime kendi sayfasına gider.
Bu kökten 23 kelime
compression
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).ön ek: comkök: pressson ek: ion
birlikte bastırma
sıkıştırma
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
depress
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).ön ek: dekök: press
aşağı bastırılmış
moralini bozmak, üzmek; durgunlaştırmak
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
depression
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).ön ek: dekök: pressson ek: ion
aşağı bastırma
depresyon, ruhsal çöküntü; ekonomik bunalım
Sınav: LiseSınav: YDS
espresso
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).ön ek: eskök: presso
dışarı bastırılmış
espresso (koyu İtalyan kahvesi)
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
express
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).ön ek: exkök: press
dışarı bastırılmış
ifade etmek, dile getirmek; (sıfat) açık, kesin; ekspres
Sınav: LGSSınav: Lise
expression
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).ön ek: exkök: pressson ek: ion
dışarı bastırma
ifade, dile getirme; yüz ifadesi
Sınav: LGSSınav: Lise
expressive
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).ön ek: exkök: pressson ek: ive
dışarı bastırmaya eğilimli
ifadeli, anlamlı; duygusunu belli eden
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
impress
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).ön ek: imkök: press
içeri bastırılmış
etkilemek, hayran bırakmak
Sınav: LGSSınav: Lise
impression
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).ön ek: imkök: pressson ek: ion
içeri bastırma
izlenim, kanı; etki
Sınav: LGSSınav: Lise
impressive
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).ön ek: imkök: pressson ek: ive
içeri bastırmaya eğilimli
etkileyici
Sınav: LiseSınav: YDS
imprint
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).ön ek: imkök: print
içeri bastırılmış şey
iz; kalıcı etki, damga
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
oppress
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).ön ek: opkök: press
karşıya bastırılmış
ezmek, baskı altında tutmak, zulmetmek
Sınav: LiseSınav: YDS
oppression
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).ön ek: opkök: pressson ek: ion
karşıya bastırma
zulüm, baskı
Sınav: LiseSınav: YDS
oppressive
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).ön ek: opkök: pressson ek: ive
karşıya bastırmaya eğilimli
baskıcı, zalim; bunaltıcı
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
press
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).kök: press
bastırma
basın; bastırmak, basmak
Sınav: LGSSınav: Lise
pressure
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).kök: pressson ek: ure
bastırma
baskı, zorlama; basınç
Sınav: LGSSınav: Lise
kök: print
bastırılmış şey
basmak, yazdırmak; baskı, basılı yazı
Sınav: LGSSınav: Lise
repress
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).ön ek: rekök: press
geriye bastırılmış
(duygu, istek) bastırmak, tutmak; sindirmek
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
repression
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).ön ek: rekök: pressson ek: ion
geriye bastırma
(duygu) bastırma; baskı, sindirme
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
reprimand
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).ön ek: rekök: primson ek: and
geriye bastırılacak şey
azarlamak, kınamak; (isim) resmî azar
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
suppress
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).ön ek: supkök: press
altına bastırılmış
bastırmak (isyan, duygu); gizlemek
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
suppression
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).ön ek: supkök: pressson ek: ion
altına bastırma
bastırma; gizleme
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
Kökün hikâyesi
Latincede premere bir şeye ağırlık verip bastırmak, sıkmak demekti; ortacı pressus 'bastırılmış' idi, bileşiklerde fiil -primere biçimini alırdı. Ön ekler bastırmanın yönünü söyler: ex- ile dışarı bastırılan düşünce express, yani ifade olur; im- ile içeri bastırılan iz impress, yani etkilemektir; de- ile aşağı bastırılan ruh depress, moral bozukluğu; ob- ile karşıya bastırılan halk oppress, ezilmek. com- ile parçalar birlikte bastırılınca compress, sıkıştırmak; sub- ile isyan altına bastırılınca suppress; re- ile duygu geriye bastırılınca repress olur. Kök Fransızcadan geçerken print biçimini aldı: kâğıda bastırılan harf baskıdır. İtalyancada espresso, kahveden dışarı bastırılan içecektir.