İçeriğe geç
Kaynaklarla doğrulandı · editör onayı bekliyor
Görünüm

Latincebağımlı kök: Tek başına kelime olmaz; ancak ek alarak kelime kurar.yön ve yolbasamak 2, 3, 4Köken bilgisinin güven düzeyi: kesin

kök: tend

germek, uzatmak; yönelmek

Latince tendere 'germek, uzatmak' fiilinden gelir. Kelimeler üç gövdeden türer: (1) fiil gövdesi tend: tend 'eğiliminde olmak' ve ön ekli fiiller attend (ad- '-e'), extend (ex- 'dışarı'), intend (in- '-e doğru'), pretend (prae- 'önde'), contend (com- 'birlikte'), portend (por-, dictionary.com'a göre pro- ile prōtendere'nin varyantı); şimdiki zaman ortacından tendency (tendentia) ve superintendent (superintendēns). (2) ortaç gövdesi tens: tense 'gergin', tension, extension, extensive, intense, intensive. (3) ortaç gövdesi tent: tent 'çadır', attention, attentive, extent, intent, intention, contention. Tuzaklar: (a) tend iki ayrı kelimedir: 'eğiliminde olmak' tendere'den, 'bakmak, ilgilenmek' ise attend'in kısaltmasıdır (AHD, dictionary.com, Longman); ikisi de aynı köke iner. (b) tender üç kelimedir: 'yumuşak, şefkatli' Latince tener'den gelir, tendere'den değil; AHD ikisini aynı Hint-Avrupa köküne (ten-) bağlar, dictionary.com bağ kurmaz (uzak akraba); 'resmî teklif, ihale' Anglo-Fransızca tendre 'uzatmak, sunmak' üzerinden tendere'den gelir, yani bu köktendir (AHD, dictionary.com); 'bakıcı' anlamlı tender ise tend + -er'dir (dictionary.com). (c) Dilbilgisindeki tense 'zaman' Latince tempus'tan gelir, tense 'gergin' ile yalnız yazımı aynıdır. (d) tenant, tenet gibi ten- ile başlayan kelimeler tenēre 'tutmak' fiilindendir. content (memnun; içerik) continēre 'tutmak, içermek' ortacı contentus'tan gelir; contention'daki contentus ise contendere ortacıdır; iki Latince biçim aynı yazılır (AHD, dictionary.com). (e) extend fiil, extent isimdir; intense duygu ve şiddet, intensive düzenlenmiş yoğunluk bildirir (madde karistirilan alanları). (f) Türkçedeki tansiyon Fransızca tension'dan gelir (TDK) ama Türkçede önce kan basıncı demektir; İngilizce tension ise gerginliktir. (g) tent 'yara tamponu' ve tentative Latince tentāre/temptāre 'denemek'ten gelir; tent 'çadır' ile yalnız yazımı aynıdır (AHD, dictionary.com). (h) portend'in port 'liman' (portus) ya da 'taşımak' (portāre) ile ilgisi yoktur; üç kaynak portendere < tendere der. (i) tendon Yunanca tenōn'dan gelir; -d- yazımı tendere etkisiyledir (AHD, dictionary.com); bu hanede sayılmaz.

Özgün biçim
tendere germek, uzatmak; yönelmektentus gerilmiştēnsus gerilmiş
Başka biçimleri
kök: tend tend, attend, extend, intend, pretend, contend, portend, tendency, attendance, superintendentkök: tens tense, tension, extension, extensive, intense, intensivekök: tent tent, attention, attentive, extent, intent, intention, contention

Kök haritası

tend kökünden türeyen 23 kelime

germek, uzatmak; yönelmek

Çizginin üstünde ön ekle, altında ön eksiz kurulan kelimeler var. Her kelime kendi sayfasına gider.

Bu kökten 23 kelime

attend

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: atkök: tend

-e doğru germek

katılmak (toplantı, ders vb.), bulunmak

Sınav: LiseSınav: YDS

attendance

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: atkök: tendson ek: ance

-e doğru germe

katılım, devam; katılımcı sayısı

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

attention

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: atkök: tentson ek: ion

-e doğru germe

dikkat

Sınav: LiseSınav: YDS

attentive

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: atkök: tentson ek: ive

-e doğru germeye eğilimli

dikkatli, pür dikkat

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

contend

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: conkök: tend

birlikte germek

mücadele etmek, yarışmak; iddia etmek

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

contention

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: conkök: tentson ek: ion

birlikte germe

iddia, savunulan görüş; anlaşmazlık

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

extend

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: exkök: tend

dışarı germek

uzatmak, genişletmek

Sınav: LiseSınav: YDS

extension

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: exkök: tensson ek: ion

dışarı germe

uzatma, genişletme; ek (bina), ek süre

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

extensive

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: exkök: tensson ek: ive

dışarı germeye eğilimli

geniş, kapsamlı

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

extent

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: exkök: tent

dışarı gerilmiş şey

derece, ölçü; boyut, kapsam

Sınav: LiseSınav: YDS

intend

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: inkök: tend

-e doğru germek

niyet etmek, planlamak

Sınav: LiseSınav: YDS

intense

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).

ön ek: inkök: tens

-e doğru gerilmiş

yoğun, şiddetli

Sınav: LiseSınav: YDS

intensive

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).

ön ek: inkök: tensson ek: ive

-e doğru germeye eğilimli

yoğun (kısa sürede çok çaba isteyen)

Sınav: LiseSınav: YDS

intent

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: inkök: tent

-e doğru gerilmiş

kararlı, -e odaklanmış (sıfat); niyet, amaç (isim)

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

intention

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: inkök: tentson ek: ion

-e doğru germe

niyet

Sınav: LiseSınav: YDS

portend

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: porkök: tend

ileri germek

habercisi olmak, (kötü bir şeye) işaret etmek

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

pretend

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: prekök: tend

öne germek

-miş gibi yapmak, rol yapmak

Sınav: LiseSınav: YDS

superintendent

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: superön ek: inkök: tendson ek: ent

üstten -e doğru geren

üst rütbeli polis amiri (İngiltere); sorumlu yönetici, müdür

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

tend

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

kök: tend

germek

eğiliminde olmak, -me eğilimi göstermek (tend to)

Sınav: LiseSınav: YDS

tendency

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).

kök: tendson ek: ency

germe hâli

eğilim, yatkınlık

Sınav: LiseSınav: YDS

tense

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).

kök: tens

gerilmiş

gergin

Sınav: LiseSınav: YDS

tension

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).

kök: tensson ek: ion

germe

gerginlik

Sınav: LiseSınav: YDS

tent

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).

kök: tent

gerilmiş şey

çadır

Sınav: LiseSınav: YDS

Kökün hikâyesi

Latincede tendere bir ipi, bir yayı ya da bir çadır bezini germek demekti. Gerilen şey bir yöne uzanır; bu yüzden fiil zamanla yönelmek anlamını da kazandı. Bugünkü tend bir şeye doğru eğilim göstermektir. Ön ek gelince yön belirginleşti: extend dışarı germek, yani uzatmak; attend zihni bir şeye germek, yani dikkat edip orada bulunmak; intend aklını bir hedefe germek, yani niyet etmek. Ortaç gövdeleri tens ve tent gerilmiş olanı anlatır: tense gergin, tension gerginlik, intense iyice gerilmiş, yani yoğun. Direklere gerilmiş bez de tent, yani çadır oldu. Bir kelimede tend, tens ya da tent görürsen sor: ne, nereye doğru geriliyor?

Akraba kelimeler

Bu kökten türemezler. Bazılarının uzak bir ortak köke bağlandığı öne sürülür; bu bağ tartışmalıdır (etikete bakın). Harfi harfine anlam olarak öğretilmez.

  • tender (yumuşak, şefkatli) uzak akraba (tartışmalı)

    Latince tener 'yumuşak'; tendere'den değil. AHD tener'i Hint-Avrupa ten- köküne bağlar, dictionary.com bağ kurmaz. Aynı yazılan tender 'teklif' tendere'dendir (aile adayı, madde açılmadı). Kaynak: tender (yumuşak, şefkatli)

  • tenant, tenet uzak akraba (tartışmalı)

    Latince tenēre 'tutmak'; AHD Hint-Avrupa ten-, dictionary.com yalnız tenēre. content de bu fiildendir. Kaynak: tenant, tenet

  • tendon uzak akraba (tartışmalı)

    Yunanca tenōn 'sinir'; Orta Çağ Latincesi tendō yazımı tendere etkisiyle değişmiştir (AHD); dictionary.com -d-'yi tendere çağrışımına bağlar. Sayılmaz. Kaynak: tendon

Sıradaki kökler