ambition
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).ön ek: ambkök: itson ek: ion
çevrede gitme
tutku, büyük istek (bir şeyi başarma); hırs
Sınav: LiseSınav: YDS
Latincebağımlı kök: Tek başına kelime olmaz; ancak ek alarak kelime kurar.hareketbasamak 2, 3, 4Köken bilgisinin güven düzeyi: kesin
kök: it
gitmek
Latince īre 'gitmek' fiilinden ve ön ekli bileşiklerinden gelir: exīre 'dışarı gitmek' (exit, issue), trānsīre 'karşıya gitmek' (transit, transition, transitional, transient), circumīre 'etrafında gitmek' (circuit), ambīre 'çevrede dolaşmak' (ambition, ambitious), perīre 'yok olmak' (perish), obīre 'ölüme gitmek' (obituary), inīre 'içeri girmek, başlamak' ve ondan initium 'başlangıç' (initial, initiate, initiative, initiation; Halk Latincesi *cominitiāre yoluyla commence, commencement). Tuzaklar: (a) issue ile exit aynı fiilden gelir (exīre); issue Eski Fransızcada aşınmış biçimdir (AHD, dictionary.com, Longman). (b) initial ailesinde kök parçası 'gitmek' değil 'başlangıç' diye okunur, çünkü kaynaklar initium'u 'başlangıç' diye glossar. (c) commence içinde görünmeyen initiāre vardır: com- + initiāre (AHD, dictionary.com, Longman). (d) perish'teki -ish, childish gibi sıfatlardaki -ish eki değildir; Eski Fransızca periss- gövdesinin uzantısıdır, kök yalnız i'dir (AHD, dictionary.com; establish emsali). (e) itinerary (iter, itiner- 'yolculuk') bu fiilden türetilmez: AHD iter'i yalnız aynı Hint-Avrupa ei- köküne bağlar, dictionary.com itinerary īre'yi anmaz, dictionary.com iter yalnız 'akin to īre' der; sayılmaz, uzak akraba. (f) it zamiri, item, audit, edit gibi kelimelerdeki it ile mission'daki iss (mittere 'göndermek', mit kökü) ve tissue'daki issue (texere 'dokumak') bu köke ait değildir (es görünümlü).
- Özgün biçim
- īre gitmekexīre dışarı gitmektrānsīre karşıya gitmekcircumīre, circuīre etrafında gitmekambīre çevrede dolaşmak (oy için)perīre yok olmak (düz anlamı içinden gitmek)obīre karşılamaya gitmek, ölmekinīre içeri girmek, başlamakinitium başlangıçinitiāre başlamak; törenle kabul etmek
- Başka biçimleri
- kök: it exit, transit, transition, transitional, ambition, circuit, ambitiouskök: itu obituarykök: i transient, perishkök: initi initial, initiate, initiative, initiationkök: mence commence, commencementkök: issue issue
Kök haritası
gitmek
Çizginin üstünde ön ekle, altında ön eksiz kurulan kelimeler var. Her kelime kendi sayfasına gider.
Bu kökten 17 kelime
ambitious
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).ön ek: ambkök: itson ek: ious
çevrede gitmeyle dolu
hırslı; iddialı (plan)
Sınav: LiseSınav: YDS
circuit
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).ön ek: circukök: it
çevrede gitme
tur, çevre yolu; (elektrik) devre
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
commence
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).ön ek: comkök: mence
tamamen başlamak
başlamak
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
commencement
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).ön ek: comkök: menceson ek: ment
tamamen başlama
başlangıç, başlama
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
exit
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).ön ek: exkök: it
dışarı gitme
çıkış (kapısı)
Sınav: LiseSınav: YDS
initial
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).kök: initison ek: al
başlangıçla ilgili
ilk, başlangıçtaki
Sınav: LiseSınav: YDS
initiate
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).kök: initison ek: ate
başlangıç yapmak
başlatmak
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
initiation
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).kök: initison ek: ation
başlangıç yapma
(topluluğa) kabul, kabul töreni; başlatma
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
initiative
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).kök: initison ek: ative
başlangıç yapmaya eğilimli
inisiyatif, girişkenlik; girişim (yeni plan)
Sınav: LiseSınav: YDS
issue
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).kök: issue
dışarı gitme
konu, mesele; sorun
Sınav: LiseSınav: YDS
obituary
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).ön ek: obkök: ituson ek: ary
-e doğru gitmeyle ilgili şey
ölüm ilanı, vefat yazısı
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
perish
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).ön ek: perkök: ison ek: ish
baştan sona gitmek
ölmek, hayatını kaybetmek; yok olmak
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
transient
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).ön ek: transkök: ison ek: ent
öte yana giden
geçici, kısa süreli
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
transit
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).ön ek: transkök: it
öte yana gitme
taşıma, geçiş (bir yerden bir yere)
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
transition
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).ön ek: transkök: itson ek: ion
öte yana gitme
geçiş, değişim (bir durumdan ötekine)
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
transitional
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).ön ek: transkök: itson ek: ionson ek: al
öte yana gitmeyle ilgili
geçiş dönemine ait, geçişle ilgili
Sınav: LiseSınav: YDS
Kökün hikâyesi
Latincede īre yalnızca gitmekti; önüne ek alınca yön kazandı. exīre dışarı gitmekti: exit bugün de çıkış kapısıdır, issue ise aynı fiilin Fransızcada aşınmış biçimidir. trānsīre karşıya gitmekti: transit taşıma ve geçiş, transition bir durumdan ötekine geçiş, transient de gelip geçen, kısa süren şeydir. circumīre etrafında gitmekti; circuit bir tur ya da elektrik devresi oldu. ambīre Roma'da oy için çevrede dolaşmaktı; ambition adını oradan aldı. inīre içeri girmekti; ondan gelen initium başlangıç demekti: initial, initiate ve commence buradan gelir. perīre baştan sona gitmek, yani yok olmaktı: perish. obīre ölüme doğru gitmekti: obituary.
Akraba kelimeler
Bu kökten türemezler. Bazılarının uzak bir ortak köke bağlandığı öne sürülür; bu bağ tartışmalıdır (etikete bakın). Harfi harfine anlam olarak öğretilmez.
- itinerary uzak akraba (tartışmalı)
Geç Latince itinerārium < itinerārius < iter, itiner- 'yolculuk' (AHD, dictionary.com). AHD iter'i Latince adımda īre'ye bağlamaz, yalnız aynı Hint-Avrupa ei- kökünün ekli biçimi (i-ter) olarak gösterir; dictionary.com itinerary īre'yi anmaz; dictionary.com iter 'akin to īre' (kardeş çekincesi). Latince düzeyde türetme hiçbir kaynakta yok: sayılmaz (ilke 13/46), madde açılmadı (bas-denetci parti-039). Kaynak: itinerary