İçeriğe geç
Kaynaklarla doğrulandı · editör onayı bekliyor
Görünüm

Latincebağımlı kök: Tek başına kelime olmaz; ancak ek alarak kelime kurar.durma ve konumbasamak 2, 3, 4Köken bilgisinin güven düzeyi: kesin

kök: sta/stat/stit

durmak; dikmek

Latince stāre 'durmak' fiilinden, onun gövdesinden kurulan status 'duruş, durum' isminden ve status'tan türeyen statuere 'dikmek, kurmak' fiilinden gelir. stāre'nin ön ekli bileşikleri ve ortaçları instant, instance, distance, circumstance, constant ve obstacle'ı; status ve statiō state, status, station ve stage'i; statuere'nin -stituere biçimi constitute, institute ve substitute'u verir. stabilis 'sağlam' sıfatı stable, stability ve establish'te görülür. Parti-016 ile aile şunları da kapsar: substance ve substantial (substāre), arrest ve 'kalan' anlamındaki rest (restāre), estate (state ile aynı Eski Fransızca estat), statistics (İtalyanca stato 'devlet' üzerinden), stationary (statiō), stature (statūra), stanza (Halk Latincesi *stantia), statute (statuere ortacı), constitution ve institution. stay, cost, stage ve establish Fransızca üzerinden, contrast İtalyanca üzerinden gelir; Latince zincir yine doğrudan stāre'ye bağlıdır. Tuzaklar: establish'teki e- Latince ex- değildir; stay 'destek' ve stay 'halat' ayrı kökenlidir (es_gorunumlu); 'ahır' anlamındaki stable da stāre'den gelir (stabulum), ayrı köken değildir. Latince sistere 'durdurmak, durmak' stāre'nin kardeş biçimidir; consist, assist, persist, insist, exist ve resist bu köke sayılmaz, ayrı kök sist'te sayılır (kararlar.md karar 1). stadium ve Türkçe stat Yunanca stadion 'koşu yolu, uzunluk ölçüsü' kelimesinden gelir (AHD, dictionary.com), stāre ile ilgisi yoktur; AHD'ye göre biçim belki Yunanca stadios 'sağlam' etkisiyle değişmiştir, bu uzak ve tartışmalı bir kayıttır. İngilizce stand Germen kökenlidir; AHD stāre ile aynı Hint-Avrupa stā- köküne bağlar, sayıma girmez. 'Dinlenme' anlamındaki rest Eski İngilizce kökenlidir, 'kalan' anlamındaki rest ile aynı yazılır ama stāre'den gelmez (es_gorunumlu). destine, destiny, destination ve obstinate için dictionary.com Latince -stin- biçimini stāre'den türemiş bir gövdeye bağlar, AHD yalnız Hint-Avrupa stā- köküne gönderir; superstition'daki superstes 'üstünde duran' (super- + -stes) için dictionary.com -stes'i stāre'nin bileşik biçimi sayar; bu kök adı oluşumu princeps'teki -ceps gibi sayıma alınmaz. Bu kelimeler sayıma girmez, akraba olarak gösterilir.

Özgün biçim
stāre durmakstatus duruş, durumstatuere dikmek, kurmakstabilis sağlam
Başka biçimleri
kök: st stay, cost, instance, instant, distance, circumstance, constant, contrast, substance, arrest, restkök: sta obstacle, stable, stabilitykök: stat state, statement, station, status, stage, estate, statistics, stationary, staturekök: statu statue, statutekök: stit constitute, institute, substitute, constitution, institutionkök: stant substantial, stanzakök: stabl establish, establishment

Kök haritası

sta/stat/stit kökünden türeyen 34 kelime

durmak; dikmek

Çizginin üstünde ön ekle, altında ön eksiz kurulan kelimeler var. Her kelime kendi sayfasına gider.

Bu kökten 34 kelime

arrest

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: arön ek: rekök: st

geride durdurmak

tutuklamak; tutuklama

Sınav: LiseSınav: YDS

circumstance

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).

ön ek: circumkök: stson ek: ance

çevrede durma hâli

koşul, durum

Sınav: LiseSınav: YDS

constant

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).

ön ek: conkök: stson ek: ant

sağlam duran

sürekli; sabit

Sınav: LiseSınav: YDS

constitute

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).

ön ek: conkök: stitute

birlikte dikilmiş

oluşturmak; teşkil etmek

Sınav: LiseSınav: YDS

constitution

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).

ön ek: conkök: stitutson ek: ion

birlikte dikme

anayasa; bünye, yapı

Sınav: LiseSınav: YDS

contrast

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: contrakök: st

karşı durma

zıtlık, karşıtlık; karşılaştırmak

Sınav: LGSSınav: Lise

cost

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: cokök: st

sağlam durmak

maliyet; mal olmak

Sınav: LGSSınav: Lise

distance

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: diskök: stson ek: ance

ayrı durma hâli

uzaklık, mesafe

Sınav: LiseSınav: YDS

establish

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

kök: establson ek: ish

sağlam kılmak

kurmak; saptamak

Sınav: LGSSınav: Lise

establishment

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).

kök: establishson ek: ment

kurma

kuruluş, kurum; kurulma

Sınav: LiseSınav: YDS

estate

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).

kök: estate

duruş

mülk, arazi; mal varlığı

Sınav: LiseSınav: YDS

instance

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: inkök: stson ek: ance

üstte durma hâli

örnek; durum

Sınav: LiseSınav: YDS

instant

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: inkök: stson ek: ant

üstte duran

anlık, hemen olan; an

Sınav: LGSSınav: Lise

institute

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).

ön ek: inkök: stitute

içe dikilmiş

enstitü, kurum; başlatmak

Sınav: LiseSınav: YDS

institution

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).

ön ek: inkök: stitutson ek: ion

içe dikme

kurum, kuruluş

Sınav: LiseSınav: YDS

obstacle

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).

ön ek: obkök: stason ek: cle

karşıda duran şey

engel

Sınav: LiseSınav: YDS

rest

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: rekök: st

geride durma

geri kalan, kalan kısım (the rest)

Sınav: LiseSınav: YDS

stability

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

kök: stason ek: bilson ek: ity

durabilirlik

istikrar, denge

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

stable

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

kök: stason ek: ble

durabilen

istikrarlı, dengeli

Sınav: LiseSınav: YDS

stage

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

kök: stage

durulan yer

aşama, evre; sahne

Sınav: LGSSınav: Lise

stanza

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

kök: stanza

durulan yer

kıta (şiirde)

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

state

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

kök: state

duruş

durum; devlet; belirtmek

Sınav: LGSSınav: Lise

statement

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

kök: stateson ek: ment

belirtme

açıklama, beyan

Sınav: LGSSınav: Lise

station

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

kök: statson ek: ion

durma

istasyon; merkez

Sınav: LGSSınav: Lise

stationary

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

kök: statson ek: ionson ek: ary

durmayla ilgili

hareketsiz, sabit

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

statistics

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).

kök: statson ek: istson ek: ics

devlet uzmanı bilgisi

istatistik

Sınav: LiseSınav: YDS

statue

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

kök: statue

dikilen

heykel

Sınav: LGSSınav: Lise

stature

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

kök: statson ek: ure

durma hâli

itibar, saygınlık; boy

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

status

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

kök: status

duruş

statü, konum; durum

Sınav: LiseSınav: YDS

statute

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

kök: statute

dikilmiş

yasa, kanun; tüzük

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

stay

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

kök: stay

durmak

kalmak

Sınav: LGSSınav: Lise

substance

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: subkök: stson ek: ance

altta durma hâli

madde; öz

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

substantial

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: subkök: stantson ek: ial

altta durmayla ilgili

kayda değer, büyük

Sınav: LiseSınav: YDS

substitute

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).

ön ek: subkök: stitute

yerine dikilmiş

yerine koymak; yedek

Sınav: LiseSınav: YDS

Kökün hikâyesi

Latincede stāre 'durmak' demekti. Ondan kurulan status bir şeyin nasıl durduğunu, yani duruşunu anlatıyordu; state ve status buradan gelir. Durulan yer station, yolda durulan yer stage oldu. Ön eklerle aile büyüdü: karşıda duran şey obstacle, ayrı durma hâli distance, bir olayın çevresinde duranlar circumstance, sağlam duran constant oldu. status'tan bir de statuere 'dikmek, ayakta durdurmak' fiili türedi: dikilen heykel statue, birlikte dikip kurmak constitute, başka bir şeyin yerine dikilen substitute. stay, cost ve establish Fransızca üzerinden geldi; kök bu kelimelerde st ya da stabl olarak saklıdır. İçinde sta, stat, stit ya da st gördüğün kelimede şunu sor: ne, nerede duruyor ya da dikiliyor?

Akraba kelimeler

Bu kökten türemezler. Bazılarının uzak bir ortak köke bağlandığı öne sürülür; bu bağ tartışmalıdır (etikete bakın). Harfi harfine anlam olarak öğretilmez.

  • consist akraba

    Latince cōnsistere < sistere 'durmak, durdurmak', stāre'nin kardeş biçimi; ayrı kök sist (parti-017). Kaynak: consist

  • assist akraba

    Latince assistere = ad- + sistere; sistere stāre'nin kardeş biçimi; ayrı kök sist (parti-017). AHD assist: sistere 'durmak', Hint-Avrupa stā-; dictionary.com resist, persist, desist: sistere stāre ile akraba. Kaynak: assist

  • persist akraba

    Latince persistere = per- + sistere; ayrı kök sist (parti-017). AHD persist: sistere, Hint-Avrupa stā-; dictionary.com persist: sistere stāre ile akraba. Kaynak: persist

  • insist akraba

    Latince īnsistere = in- + sistere; ayrı kök sist (parti-017). AHD insist: sistere, Hint-Avrupa stā-; dictionary.com insist: sistere 'durdurmak, durmak'. Kaynak: insist

  • exist akraba

    Latince ex(s)istere = ex- + sistere; ayrı kök sist (parti-017). AHD exist: sistere 'durmak', Hint-Avrupa stā-; dictionary.com exist: ex- + sistere. Kaynak: exist

  • resist akraba

    Latince resistere = re- + sistere; ayrı kök sist (parti-017). AHD resist: sistere 'koymak', Hint-Avrupa stā-; dictionary.com resist: sistere stāre ile akraba. Kaynak: resist

  • stand uzak akraba (tartışmalı)

    Eski İngilizce standan; AHD Hint-Avrupa stā- köküne bağlar. Bağ yalnız Hint-Avrupa düzeyinde (yönerge: uzak_akraba_tartismali). Kaynak: stand

  • superstition akraba

    Latince superstitiō < superstes, superstit- 'üstünde duran' (super- + -stes). dictionary.com -stes'i stāre'nin bileşik biçimi, Longman superstes'i stare'den sayar; AHD yalnız Hint-Avrupa stā- köküne gönderir. -stes kök adı oluşumudur (-ceps örüntüsü, kararlar.md karar 4 eki); sayıma girmez (parti-016, baş denetçi kararına). Kaynak: superstition

  • destine uzak akraba (tartışmalı)

    Latince dēstināre 'belirlemek'. dictionary.com: dē- + *stanāre, stāre türevi (varsayılan biçim); AHD destiny yalnız Hint-Avrupa stā- köküne gönderir; Longman stāre'yi anmaz. Latince düzeyde bağ tek kaynaklı; destiny ve destination da bu fiilden (parti-016). Kaynak: destine

  • destiny uzak akraba (tartışmalı)

    Eski Fransızca destinee < Latince dēstināta, dēstināre ortacı (dictionary.com); stāre bağı destine notundaki gibi tek kaynaklı. Kaynak: destiny

  • destination uzak akraba (tartışmalı)

    Latince dēstinātiō < dēstināre (dictionary.com); destination sayfası stāre'yi anmaz, bağ destine üzerinden ve tek kaynaklı. Kaynak: destination

  • obstinate uzak akraba (tartışmalı)

    Latince obstinātus, obstināre ortacı. dictionary.com: ob- + -stin- (stan-, stāre türevi); AHD yalnız Hint-Avrupa stā-; Longman stāre'yi anmaz. Latince düzeyde bağ tek kaynaklı (parti-016). Kaynak: obstinate

Sıradaki kökler