arrest
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).ön ek: arön ek: rekök: st
geride durdurmak
tutuklamak; tutuklama
Sınav: LiseSınav: YDS
Latincebağımlı kök: Tek başına kelime olmaz; ancak ek alarak kelime kurar.durma ve konumbasamak 2, 3, 4Köken bilgisinin güven düzeyi: kesin
durmak; dikmek
Latince stāre 'durmak' fiilinden, onun gövdesinden kurulan status 'duruş, durum' isminden ve status'tan türeyen statuere 'dikmek, kurmak' fiilinden gelir. stāre'nin ön ekli bileşikleri ve ortaçları instant, instance, distance, circumstance, constant ve obstacle'ı; status ve statiō state, status, station ve stage'i; statuere'nin -stituere biçimi constitute, institute ve substitute'u verir. stabilis 'sağlam' sıfatı stable, stability ve establish'te görülür. Parti-016 ile aile şunları da kapsar: substance ve substantial (substāre), arrest ve 'kalan' anlamındaki rest (restāre), estate (state ile aynı Eski Fransızca estat), statistics (İtalyanca stato 'devlet' üzerinden), stationary (statiō), stature (statūra), stanza (Halk Latincesi *stantia), statute (statuere ortacı), constitution ve institution. stay, cost, stage ve establish Fransızca üzerinden, contrast İtalyanca üzerinden gelir; Latince zincir yine doğrudan stāre'ye bağlıdır. Tuzaklar: establish'teki e- Latince ex- değildir; stay 'destek' ve stay 'halat' ayrı kökenlidir (es_gorunumlu); 'ahır' anlamındaki stable da stāre'den gelir (stabulum), ayrı köken değildir. Latince sistere 'durdurmak, durmak' stāre'nin kardeş biçimidir; consist, assist, persist, insist, exist ve resist bu köke sayılmaz, ayrı kök sist'te sayılır (kararlar.md karar 1). stadium ve Türkçe stat Yunanca stadion 'koşu yolu, uzunluk ölçüsü' kelimesinden gelir (AHD, dictionary.com), stāre ile ilgisi yoktur; AHD'ye göre biçim belki Yunanca stadios 'sağlam' etkisiyle değişmiştir, bu uzak ve tartışmalı bir kayıttır. İngilizce stand Germen kökenlidir; AHD stāre ile aynı Hint-Avrupa stā- köküne bağlar, sayıma girmez. 'Dinlenme' anlamındaki rest Eski İngilizce kökenlidir, 'kalan' anlamındaki rest ile aynı yazılır ama stāre'den gelmez (es_gorunumlu). destine, destiny, destination ve obstinate için dictionary.com Latince -stin- biçimini stāre'den türemiş bir gövdeye bağlar, AHD yalnız Hint-Avrupa stā- köküne gönderir; superstition'daki superstes 'üstünde duran' (super- + -stes) için dictionary.com -stes'i stāre'nin bileşik biçimi sayar; bu kök adı oluşumu princeps'teki -ceps gibi sayıma alınmaz. Bu kelimeler sayıma girmez, akraba olarak gösterilir.
durmak; dikmek
Çizginin üstünde ön ekle, altında ön eksiz kurulan kelimeler var. Her kelime kendi sayfasına gider.
ön ek: arön ek: rekök: st
geride durdurmak
tutuklamak; tutuklama
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: circumkök: stson ek: ance
çevrede durma hâli
koşul, durum
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: conkök: stson ek: ant
sağlam duran
sürekli; sabit
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: conkök: stitute
birlikte dikilmiş
oluşturmak; teşkil etmek
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: conkök: stitutson ek: ion
birlikte dikme
anayasa; bünye, yapı
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: contrakök: st
karşı durma
zıtlık, karşıtlık; karşılaştırmak
Sınav: LGSSınav: Lise
ön ek: cokök: st
sağlam durmak
maliyet; mal olmak
Sınav: LGSSınav: Lise
ön ek: diskök: stson ek: ance
ayrı durma hâli
uzaklık, mesafe
Sınav: LiseSınav: YDS
kök: establson ek: ish
sağlam kılmak
kurmak; saptamak
Sınav: LGSSınav: Lise
kök: establishson ek: ment
kurma
kuruluş, kurum; kurulma
Sınav: LiseSınav: YDS
kök: estate
duruş
mülk, arazi; mal varlığı
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: inkök: stson ek: ance
üstte durma hâli
örnek; durum
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: inkök: stson ek: ant
üstte duran
anlık, hemen olan; an
Sınav: LGSSınav: Lise
ön ek: inkök: stitute
içe dikilmiş
enstitü, kurum; başlatmak
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: inkök: stitutson ek: ion
içe dikme
kurum, kuruluş
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: obkök: stason ek: cle
karşıda duran şey
engel
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: rekök: st
geride durma
geri kalan, kalan kısım (the rest)
Sınav: LiseSınav: YDS
kök: stason ek: bilson ek: ity
durabilirlik
istikrar, denge
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
kök: stason ek: ble
durabilen
istikrarlı, dengeli
Sınav: LiseSınav: YDS
kök: stage
durulan yer
aşama, evre; sahne
Sınav: LGSSınav: Lise
kök: stanza
durulan yer
kıta (şiirde)
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
kök: state
duruş
durum; devlet; belirtmek
Sınav: LGSSınav: Lise
kök: stateson ek: ment
belirtme
açıklama, beyan
Sınav: LGSSınav: Lise
kök: statson ek: ion
durma
istasyon; merkez
Sınav: LGSSınav: Lise
kök: statson ek: ionson ek: ary
durmayla ilgili
hareketsiz, sabit
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
kök: statson ek: istson ek: ics
devlet uzmanı bilgisi
istatistik
Sınav: LiseSınav: YDS
kök: statue
dikilen
heykel
Sınav: LGSSınav: Lise
kök: statson ek: ure
durma hâli
itibar, saygınlık; boy
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
kök: status
duruş
statü, konum; durum
Sınav: LiseSınav: YDS
kök: statute
dikilmiş
yasa, kanun; tüzük
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
kök: stay
durmak
kalmak
Sınav: LGSSınav: Lise
ön ek: subkök: stson ek: ance
altta durma hâli
madde; öz
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
ön ek: subkök: stantson ek: ial
altta durmayla ilgili
kayda değer, büyük
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: subkök: stitute
yerine dikilmiş
yerine koymak; yedek
Sınav: LiseSınav: YDS
Latincede stāre 'durmak' demekti. Ondan kurulan status bir şeyin nasıl durduğunu, yani duruşunu anlatıyordu; state ve status buradan gelir. Durulan yer station, yolda durulan yer stage oldu. Ön eklerle aile büyüdü: karşıda duran şey obstacle, ayrı durma hâli distance, bir olayın çevresinde duranlar circumstance, sağlam duran constant oldu. status'tan bir de statuere 'dikmek, ayakta durdurmak' fiili türedi: dikilen heykel statue, birlikte dikip kurmak constitute, başka bir şeyin yerine dikilen substitute. stay, cost ve establish Fransızca üzerinden geldi; kök bu kelimelerde st ya da stabl olarak saklıdır. İçinde sta, stat, stit ya da st gördüğün kelimede şunu sor: ne, nerede duruyor ya da dikiliyor?
Bu kökten türemezler. Bazılarının uzak bir ortak köke bağlandığı öne sürülür; bu bağ tartışmalıdır (etikete bakın). Harfi harfine anlam olarak öğretilmez.
Latince cōnsistere < sistere 'durmak, durdurmak', stāre'nin kardeş biçimi; ayrı kök sist (parti-017). Kaynak: consist
Latince assistere = ad- + sistere; sistere stāre'nin kardeş biçimi; ayrı kök sist (parti-017). AHD assist: sistere 'durmak', Hint-Avrupa stā-; dictionary.com resist, persist, desist: sistere stāre ile akraba. Kaynak: assist
Latince persistere = per- + sistere; ayrı kök sist (parti-017). AHD persist: sistere, Hint-Avrupa stā-; dictionary.com persist: sistere stāre ile akraba. Kaynak: persist
Latince īnsistere = in- + sistere; ayrı kök sist (parti-017). AHD insist: sistere, Hint-Avrupa stā-; dictionary.com insist: sistere 'durdurmak, durmak'. Kaynak: insist
Latince ex(s)istere = ex- + sistere; ayrı kök sist (parti-017). AHD exist: sistere 'durmak', Hint-Avrupa stā-; dictionary.com exist: ex- + sistere. Kaynak: exist
Latince resistere = re- + sistere; ayrı kök sist (parti-017). AHD resist: sistere 'koymak', Hint-Avrupa stā-; dictionary.com resist: sistere stāre ile akraba. Kaynak: resist
Eski İngilizce standan; AHD Hint-Avrupa stā- köküne bağlar. Bağ yalnız Hint-Avrupa düzeyinde (yönerge: uzak_akraba_tartismali). Kaynak: stand
Latince superstitiō < superstes, superstit- 'üstünde duran' (super- + -stes). dictionary.com -stes'i stāre'nin bileşik biçimi, Longman superstes'i stare'den sayar; AHD yalnız Hint-Avrupa stā- köküne gönderir. -stes kök adı oluşumudur (-ceps örüntüsü, kararlar.md karar 4 eki); sayıma girmez (parti-016, baş denetçi kararına). Kaynak: superstition
Latince dēstināre 'belirlemek'. dictionary.com: dē- + *stanāre, stāre türevi (varsayılan biçim); AHD destiny yalnız Hint-Avrupa stā- köküne gönderir; Longman stāre'yi anmaz. Latince düzeyde bağ tek kaynaklı; destiny ve destination da bu fiilden (parti-016). Kaynak: destine
Eski Fransızca destinee < Latince dēstināta, dēstināre ortacı (dictionary.com); stāre bağı destine notundaki gibi tek kaynaklı. Kaynak: destiny
Latince dēstinātiō < dēstināre (dictionary.com); destination sayfası stāre'yi anmaz, bağ destine üzerinden ve tek kaynaklı. Kaynak: destination
Latince obstinātus, obstināre ortacı. dictionary.com: ob- + -stin- (stan-, stāre türevi); AHD yalnız Hint-Avrupa stā-; Longman stāre'yi anmaz. Latince düzeyde bağ tek kaynaklı (parti-016). Kaynak: obstinate