construct
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).ön ek: conkök: struct
birlikte inşa edilmiş
inşa etmek, kurmak
Sınav: LiseSınav: YDS
Latincebağımlı kök: Tek başına kelime olmaz; ancak ek alarak kelime kurar.yapma ve biçimbasamak 2, 3, 4Köken bilgisinin güven düzeyi: yaygın kabul
inşa etmek
Latince struere 'inşa etmek, üst üste yığmak' fiilinden gelir. Kelimeler üç biçimde görünür: (1) struct: Latince ortaç gövdesi strūctus ve bileşik ortaçları; structure, cōnstruere 'bir araya getirip inşa etmek'ten construct, construction, constructive, dēstruere 'yıkmak'tan destruction, destructive, īnstruere 'hazırlamak, donatmak'tan instruct, instruction, instructor, obstruere 'yolun önüne inşa etmek'ten obstruct; İngilizce structure tabanından structural, restructure, infrastructure. (2) stroy: Eski Fransızca destruire yoluyla aşınmış gövde (destroy). (3) stru: īnstrūmentum 'alet, donanım' (instrument, instrumental). Aynı Latince fiilden iki yolla iki gövde gelmiştir: destroy Fransızca -stroy, destruction Latince -struct taşır. Aile üyesi olup madde açılmayanlar: construe 'yorumlamak' (Geç Latince cōnstruere; AHD, dictionary.com, Longman) ve misconstrue, reconstruct 'yeniden inşa etmek' (dictionary.com re- + construct), destruct 'kendini imha etmek' (destruction'dan geri oluşum; AHD, dictionary.com), obstruction 'engel, tıkanıklık' (Latince obstructiō 'barrier'; dictionary.com), instructive 'öğretici' (dictionary.com instruct + -ive), superstructure 'üst yapı' (dictionary.com super- + structure). Akraba ama bu köke sayılmayanlar: stratum 'katman' Latince sternere 'yaymak, sermek' fiilinden gelir (AHD, dictionary.com stratum); dictionary.com struere'yi 'belki sternere ile akraba' sayar, AHD'nin Hint-Avrupa ekine göre ikisi aynı köktendir; Latince düzeyde bağ kurulmadığı için uzak akraba, tartışmalıdır. Germen strew 'saçmak, serpmek' de dictionary.com'a göre sternere ile akrabadır. industry 'sanayi', industrial ve industrious da bu köke sayılmaz: Latince industrius 'çalışkan' sıfatını yalnız dictionary.com struere'ye bağlar (indo- + -struus), AHD Latince düzeyde bağ kurmaz; oluşum kök fiilin türevi değil kök sıfatıdır (uzak akraba, tartışmalı). Tuzaklar: strut 'kurumla yürümek' ve struggle 'mücadele etmek' başta stru taşır ama bu kökten değildir (es_gorunumlu). abstruse 'anlaşılması güç' ortasında stru taşır ama trūdere 'itmek' fiilindendir (AHD, dictionary.com). restructure 'yeniden yapılandırmak' ile reconstruct 'yeniden inşa etmek' karıştırılır: ilki örgütü, ikincisi yıkılanı yeniden kurmayı anlatır. structure/structural, construct/construction/constructive, constructive/destructive, destroy/destruction/destructive, instruct/instruction/instructor ve instrument/instrumental ayrımları madde karistirilan alanlarındadır.
inşa etmek
Çizginin üstünde ön ekle, altında ön eksiz kurulan kelimeler var. Her kelime kendi sayfasına gider.
ön ek: conkök: struct
birlikte inşa edilmiş
inşa etmek, kurmak
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: conkök: structson ek: ion
birlikte inşa etme
inşaat, yapım
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: conkök: structson ek: ive
birlikte inşa etmeye eğilimli
yapıcı
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
ön ek: dekök: stroy
tersine inşa etmek
yok etmek, yıkmak, tahrip etmek
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: dekök: structson ek: ion
tersine inşa etme
yıkım, tahribat
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: dekök: structson ek: ive
tersine inşa etmeye eğilimli
yıkıcı, zararlı
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: infrakök: structson ek: ure
alta inşa etme
altyapı
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
ön ek: inkök: struct
içe inşa edilmiş
talimat vermek; öğretmek
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: inkök: structson ek: ion
içe inşa etme
talimat, yönerge; öğretim
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: inkök: structson ek: or
içe inşa eden kişi
eğitmen, öğretici
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: inkök: struson ek: ment
içe inşa etme aracı
alet, araç; çalgı
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: inkök: struson ek: mentson ek: al
içe inşa etme aracıyla ilgili
önemli rol oynayan, etkili; (müzik) sözsüz
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
ön ek: obkök: struct
karşıya inşa edilmiş
engellemek, tıkamak
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
ön ek: rekök: structson ek: ure
yeniden inşa etme
yeniden yapılandırmak
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
kök: structson ek: urson ek: al
inşa etmeyle ilgili
yapısal
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
kök: structson ek: ure
inşa etme
yapı; yapılandırmak
Sınav: LiseSınav: YDS
Latincede struere 'üst üste yığmak, inşa etmek' demekti: taşları, tuğlaları sıra sıra dizip bir şey kurmak. Bu inşa etme işinin adı strūctūra idi; İngilizcede structure 'yapı' oldu. Türkçedeki altyapı da infrastructure kelimesinin birebir karşılığıdır. com- ile birlikte inşa etmek construct'ı, ob- ile yolun karşısına inşa etmek obstruct 'engellemek' fiilini verdi. dē- ön eki inşa edileni tersine çevirdi: destroy 'yok etmek', destruction 'yıkım'. in- ile kurulan īnstruere ise Latincede birini donatıp hazırlamaktı; instruct 'talimat vermek', instrument 'alet' bu anlamdan gelir. industry 'sanayi' kelimesini dictionary.com aynı köke bağlar, ama Latince sıfat industrius fiilin türevi değildir; bu yüzden uzak akraba sayılır.
Bu kökten türemezler. Bazılarının uzak bir ortak köke bağlandığı öne sürülür; bu bağ tartışmalıdır (etikete bakın). Harfi harfine anlam olarak öğretilmez.
Latince strātum < sternere 'yaymak, sermek' (AHD, dictionary.com stratum). dictionary.com construe struere'yi 'belki sternere ile akraba' sayar; AHD'nin Hint-Avrupa ekine göre ikisi ster-2 kökündendir (tek okuyucu). Latince düzeyde bağ yok; ayrı fiil, sayıma girmez. Kaynak: stratum
Germen fiil (Eski İngilizce strēowian; AHD, dictionary.com strew). dictionary.com strew'u Latince sternere ile akraba sayar; AHD ster-2 köküne gönderir. struere'ye bağ yalnız Hint-Avrupa düzeyinde; sayıma girmez. Kaynak: strew
Latince industria 'çalışkanlık' < industrius 'çalışkan' (AHD, dictionary.com, Longman industry). dictionary.com industrious industrius'u indo- (in-'nin eski biçimi) + -struus (struere'den kök sıfatı) diye böler; AHD kelime sayfası struere'yi anmaz, yalnız Hint-Avrupa köküne gönderir; AHD'nin Hint-Avrupa ekine göre Eski Latince biçim indostruus idi. Arada Latince fiil olmadığı ve Latince düzeyde bağ tek kaynakta kaldığı için sayıma girmez (ilke 13/46/239); industrial ve industrious aynı aile. Kaynak: industry
industry ile aynı: İngilizce industry + -al (dictionary.com industrial); Latince industrius kök sıfatı oluşumu, sayılmaz (ilke 13/46/239); madde yayına girmez. Kaynak: industrial
industry ile aynı: Latince industrius 'çalışkan' (indo- + -struus; dictionary.com); kök sıfatı oluşumu, sayılmaz (ilke 13/46/239); madde yayına girmez. Kaynak: industrious