İçeriğe geç
Kaynaklarla doğrulandı · editör onayı bekliyor
Görünüm

Latincebağımlı kök: Tek başına kelime olmaz; ancak ek alarak kelime kurar.yapma ve biçimbasamak 2, 3, 4Köken bilgisinin güven düzeyi: yaygın kabul

kök: struct

inşa etmek

Latince struere 'inşa etmek, üst üste yığmak' fiilinden gelir. Kelimeler üç biçimde görünür: (1) struct: Latince ortaç gövdesi strūctus ve bileşik ortaçları; structure, cōnstruere 'bir araya getirip inşa etmek'ten construct, construction, constructive, dēstruere 'yıkmak'tan destruction, destructive, īnstruere 'hazırlamak, donatmak'tan instruct, instruction, instructor, obstruere 'yolun önüne inşa etmek'ten obstruct; İngilizce structure tabanından structural, restructure, infrastructure. (2) stroy: Eski Fransızca destruire yoluyla aşınmış gövde (destroy). (3) stru: īnstrūmentum 'alet, donanım' (instrument, instrumental). Aynı Latince fiilden iki yolla iki gövde gelmiştir: destroy Fransızca -stroy, destruction Latince -struct taşır. Aile üyesi olup madde açılmayanlar: construe 'yorumlamak' (Geç Latince cōnstruere; AHD, dictionary.com, Longman) ve misconstrue, reconstruct 'yeniden inşa etmek' (dictionary.com re- + construct), destruct 'kendini imha etmek' (destruction'dan geri oluşum; AHD, dictionary.com), obstruction 'engel, tıkanıklık' (Latince obstructiō 'barrier'; dictionary.com), instructive 'öğretici' (dictionary.com instruct + -ive), superstructure 'üst yapı' (dictionary.com super- + structure). Akraba ama bu köke sayılmayanlar: stratum 'katman' Latince sternere 'yaymak, sermek' fiilinden gelir (AHD, dictionary.com stratum); dictionary.com struere'yi 'belki sternere ile akraba' sayar, AHD'nin Hint-Avrupa ekine göre ikisi aynı köktendir; Latince düzeyde bağ kurulmadığı için uzak akraba, tartışmalıdır. Germen strew 'saçmak, serpmek' de dictionary.com'a göre sternere ile akrabadır. industry 'sanayi', industrial ve industrious da bu köke sayılmaz: Latince industrius 'çalışkan' sıfatını yalnız dictionary.com struere'ye bağlar (indo- + -struus), AHD Latince düzeyde bağ kurmaz; oluşum kök fiilin türevi değil kök sıfatıdır (uzak akraba, tartışmalı). Tuzaklar: strut 'kurumla yürümek' ve struggle 'mücadele etmek' başta stru taşır ama bu kökten değildir (es_gorunumlu). abstruse 'anlaşılması güç' ortasında stru taşır ama trūdere 'itmek' fiilindendir (AHD, dictionary.com). restructure 'yeniden yapılandırmak' ile reconstruct 'yeniden inşa etmek' karıştırılır: ilki örgütü, ikincisi yıkılanı yeniden kurmayı anlatır. structure/structural, construct/construction/constructive, constructive/destructive, destroy/destruction/destructive, instruct/instruction/instructor ve instrument/instrumental ayrımları madde karistirilan alanlarındadır.

Özgün biçim
struere inşa etmekstrūctus inşa edilmiş (struere'nin geçmiş zaman ortacı)strūctūra inşa etme, yapıcōnstruere, cōnstrūctus bir araya getirip inşa etmekdēstruere, dēstrūctus yıkmakīnstruere, īnstrūctus hazırlamak, donatmak, düzene koymak, eğitmekobstruere, obstrūctus yolun önüne inşa etmek, kapatmakīnstrūmentum alet, donanım
Başka biçimleri
kök: struct structure, structural, restructure, infrastructure, construct, construction, constructive, destruction, destructive, instruct, instruction, instructor, obstructkök: stroy destroykök: stru instrument, instrumental

Kök haritası

struct kökünden türeyen 16 kelime

inşa etmek

Çizginin üstünde ön ekle, altında ön eksiz kurulan kelimeler var. Her kelime kendi sayfasına gider.

Bu kökten 16 kelime

construct

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: conkök: struct

birlikte inşa edilmiş

inşa etmek, kurmak

Sınav: LiseSınav: YDS

construction

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: conkök: structson ek: ion

birlikte inşa etme

inşaat, yapım

Sınav: LiseSınav: YDS

constructive

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: conkök: structson ek: ive

birlikte inşa etmeye eğilimli

yapıcı

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

destroy

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: dekök: stroy

tersine inşa etmek

yok etmek, yıkmak, tahrip etmek

Sınav: LiseSınav: YDS

destruction

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).

ön ek: dekök: structson ek: ion

tersine inşa etme

yıkım, tahribat

Sınav: LiseSınav: YDS

destructive

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).

ön ek: dekök: structson ek: ive

tersine inşa etmeye eğilimli

yıkıcı, zararlı

Sınav: LiseSınav: YDS

infrastructure

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: infrakök: structson ek: ure

alta inşa etme

altyapı

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

instruct

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).

ön ek: inkök: struct

içe inşa edilmiş

talimat vermek; öğretmek

Sınav: LiseSınav: YDS

instruction

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: inkök: structson ek: ion

içe inşa etme

talimat, yönerge; öğretim

Sınav: LiseSınav: YDS

instructor

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).

ön ek: inkök: structson ek: or

içe inşa eden kişi

eğitmen, öğretici

Sınav: LiseSınav: YDS

instrument

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: inkök: struson ek: ment

içe inşa etme aracı

alet, araç; çalgı

Sınav: LiseSınav: YDS

instrumental

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: inkök: struson ek: mentson ek: al

içe inşa etme aracıyla ilgili

önemli rol oynayan, etkili; (müzik) sözsüz

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

obstruct

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: obkök: struct

karşıya inşa edilmiş

engellemek, tıkamak

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

restructure

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: rekök: structson ek: ure

yeniden inşa etme

yeniden yapılandırmak

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

structural

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

kök: structson ek: urson ek: al

inşa etmeyle ilgili

yapısal

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

structure

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

kök: structson ek: ure

inşa etme

yapı; yapılandırmak

Sınav: LiseSınav: YDS

Kökün hikâyesi

Latincede struere 'üst üste yığmak, inşa etmek' demekti: taşları, tuğlaları sıra sıra dizip bir şey kurmak. Bu inşa etme işinin adı strūctūra idi; İngilizcede structure 'yapı' oldu. Türkçedeki altyapı da infrastructure kelimesinin birebir karşılığıdır. com- ile birlikte inşa etmek construct'ı, ob- ile yolun karşısına inşa etmek obstruct 'engellemek' fiilini verdi. dē- ön eki inşa edileni tersine çevirdi: destroy 'yok etmek', destruction 'yıkım'. in- ile kurulan īnstruere ise Latincede birini donatıp hazırlamaktı; instruct 'talimat vermek', instrument 'alet' bu anlamdan gelir. industry 'sanayi' kelimesini dictionary.com aynı köke bağlar, ama Latince sıfat industrius fiilin türevi değildir; bu yüzden uzak akraba sayılır.

Akraba kelimeler

Bu kökten türemezler. Bazılarının uzak bir ortak köke bağlandığı öne sürülür; bu bağ tartışmalıdır (etikete bakın). Harfi harfine anlam olarak öğretilmez.

  • stratum uzak akraba (tartışmalı)

    Latince strātum < sternere 'yaymak, sermek' (AHD, dictionary.com stratum). dictionary.com construe struere'yi 'belki sternere ile akraba' sayar; AHD'nin Hint-Avrupa ekine göre ikisi ster-2 kökündendir (tek okuyucu). Latince düzeyde bağ yok; ayrı fiil, sayıma girmez. Kaynak: stratum

  • strew uzak akraba (tartışmalı)

    Germen fiil (Eski İngilizce strēowian; AHD, dictionary.com strew). dictionary.com strew'u Latince sternere ile akraba sayar; AHD ster-2 köküne gönderir. struere'ye bağ yalnız Hint-Avrupa düzeyinde; sayıma girmez. Kaynak: strew

  • industry uzak akraba (tartışmalı)

    Latince industria 'çalışkanlık' < industrius 'çalışkan' (AHD, dictionary.com, Longman industry). dictionary.com industrious industrius'u indo- (in-'nin eski biçimi) + -struus (struere'den kök sıfatı) diye böler; AHD kelime sayfası struere'yi anmaz, yalnız Hint-Avrupa köküne gönderir; AHD'nin Hint-Avrupa ekine göre Eski Latince biçim indostruus idi. Arada Latince fiil olmadığı ve Latince düzeyde bağ tek kaynakta kaldığı için sayıma girmez (ilke 13/46/239); industrial ve industrious aynı aile. Kaynak: industry

  • industrial uzak akraba (tartışmalı)

    industry ile aynı: İngilizce industry + -al (dictionary.com industrial); Latince industrius kök sıfatı oluşumu, sayılmaz (ilke 13/46/239); madde yayına girmez. Kaynak: industrial

  • industrious uzak akraba (tartışmalı)

    industry ile aynı: Latince industrius 'çalışkan' (indo- + -struus; dictionary.com); kök sıfatı oluşumu, sayılmaz (ilke 13/46/239); madde yayına girmez. Kaynak: industrious

Sıradaki kökler