İçeriğe geç
Kaynaklarla doğrulandı · editör onayı bekliyor
Görünüm

Latincebağımlı kök: Tek başına kelime olmaz; ancak ek alarak kelime kurar.hareketbasamak 2, 3, 4Köken bilgisinin güven düzeyi: kesin

kök: ced

gitmek; çekilmek, yol vermek

Latince cēdere 'gitmek' fiilinden ve onun 'çekilmek, yol vermek' anlamından gelir. Kelimeler üç yoldan türer: (1) ön ekli fiiller ve İngilizcedeki devamları: proceed (prō- 'ileri'), precede (prae- 'önce'), exceed (ex- 'dışarı'), succeed (sub-), concede (com- pekiştirme), recede (re- 'geri'); (2) ortaç gövdesi cess-: process, procession, excess, access, success, concession, recession; fail adları successor, predecessor (praedēcessor < dēcēdere 'ayrılıp gitmek'), ancestor (antecessor > Eski Fransızca ancestre); (3) sıklık fiili cessāre 'bırakmak, durmak': cease. Tuzaklar: (a) Yazım: proceed, exceed, succeed -ceed ile; precede, concede, recede -cede ile yazılır; kök aynıdır (dictionary.com precede). (b) supersede -sede ile yazılır ve bu köke ait değildir: Latince sedēre 'oturmak' fiilinden gelir; AHD supercede yazımının accede ve intercede etkisiyle yaygınlaştığını yazar. (c) successive 'art arda gelen' demektir, successful 'başarılı' değil (dictionary.com successive). (d) cesspool (lağım çukuru) için kaynaklar ayrışır: AHD, 'belki' çekincesiyle, Latince suspīrāre 'iç çekmek' kaynaklı eski bir kelimenin değişmiş biçimi der, dictionary.com İtalyanca cesso 'ayakyolu' < Latince recessus der; bu köke sayılmaz. (e) necessary ve necessity: Longman necesse'yi ne- 'değil' + cēdere 'vazgeçmek' diye çözümler, dictionary.com'un açıklama bölümü de cēdere'ye bağlar; AHD yalnız Hint-Avrupa ked- köküne gönderir; dictionary.com necesse'yi çekimsiz sıfat diye verir. Kök sıfatı oluşumu sayılmaz (ilke 13); iki kelime akraba olarak gösterilir, madde olarak öğretilmez. dictionary.com'daki ne- girdisi neo-'nun varyantıdır, buradaki Latince ne- değildir. (f) recede ve recession'ın İngilizcede re- + cede/cession ile kurulmuş, 'geri vermek' anlamlı ikinci homografları vardır (AHD, dictionary.com); öğretilen anlamlar 'geri çekilmek' ve 'durgunluk'tur. (g) ancestor'daki an-, ante- 'önce'nin Eski Fransızcada aşınmış biçimidir (Latince antecessor > ancestre); announce'taki an- (ad-) ve Yunanca olumsuz an- ile karışmaz (AHD, dictionary.com ancestor).

Özgün biçim
cēdere gitmek; çekilmek, yol vermekcessus gitmiş; gidişcessāre bırakmak, durmak
Başka biçimleri
kök: ced procedure, precedent, unprecedentedkök: cede precede, concede, recedekök: ceed proceed, exceed, succeedkök: cess process, procession, excess, excessive, access, accessible, accessory, success, successful, successive, successor, concession, recession, predecessor, ceasekök: cest ancestor

Kök haritası

ced kökünden türeyen 25 kelime

gitmek; çekilmek, yol vermek

Çizginin üstünde ön ekle, altında ön eksiz kurulan kelimeler var. Her kelime kendi sayfasına gider.

Bu kökten 25 kelime

access

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: ackök: cess

-e doğru gitme

erişim, giriş (hakkı)

Sınav: LiseSınav: YDS

accessible

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).

ön ek: ackök: cessson ek: ible

-e doğru gidilebilir

ulaşılabilir, erişilebilir

Sınav: LiseSınav: YDS

accessory

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).

ön ek: ackök: cessson ek: ory

-e doğru gitmeyle ilgili

aksesuar, ek parça

Sınav: LiseSınav: YDS

ancestor

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: ankök: cestson ek: or

önce giden

ata, cet

Sınav: LGSSınav: Lise

cease

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).

kök: cease

bırakmak

sona ermek, durmak; kesmek

Sınav: LiseSınav: YDS

concede

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: conkök: cede

tamamen çekilmek

kabul etmek (istemeyerek)

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

concession

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: conkök: cessson ek: ion

tamamen çekilme

taviz, ödün

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

exceed

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).

ön ek: exkök: ceed

dışarı gitmek

aşmak, geçmek

Sınav: LiseSınav: YDS

excess

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).

ön ek: exkök: cess

dışarı gitme

aşırılık, fazlalık

Sınav: LiseSınav: YDS

excessive

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: exkök: cessson ek: ive

dışarı gitmeyle ilgili

aşırı, gereğinden fazla

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

precede

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).

ön ek: prekök: cede

önce gitmek

önce gelmek, öncesinde olmak

Sınav: LiseSınav: YDS

precedent

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: prekök: cedson ek: ent

önce giden

emsal, örnek teşkil eden önceki durum

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

predecessor

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: preön ek: dekök: cessson ek: or

önce uzağa giden

selef, (görevde) önceki kişi

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

procedure

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).

ön ek: prokök: cedson ek: ure

ileri gitme

yöntem, usul, işlem

Sınav: LiseSınav: YDS

proceed

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: prokök: ceed

ileri gitmek

devam etmek, ilerlemek

Sınav: LiseSınav: YDS

process

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: prokök: cess

ileri gitme

süreç

Sınav: LiseSınav: YDS

procession

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: prokök: cessson ek: ion

ileri gitme

tören alayı, kortej

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

recede

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: rekök: cede

geriye gitmek

geri çekilmek, uzaklaşmak, azalmak

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

recession

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: rekök: cessson ek: ion

geriye gitme

ekonomik durgunluk

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

succeed

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: suckök: ceed

yakından gitmek

başarmak, başarılı olmak; yerine geçmek

Sınav: LGSSınav: Lise

success

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: suckök: cess

yakından gitme

başarı

Sınav: LGSSınav: Lise

successful

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: suckök: cessson ek: ful

yakından gitmeyle dolu

başarılı

Sınav: LGSSınav: Lise

successive

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: suckök: cessson ek: ive

yakından gitmeyle ilgili

art arda gelen, ardışık

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

successor

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: suckök: cessson ek: or

yakından giden

halef, ardıl, yerine geçen kişi

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

unprecedented

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: unön ek: prekök: cedson ek: entson ek: ed

önce gidene sahip olmayan

eşi görülmemiş, emsalsiz

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

Kökün hikâyesi

Latincede cēdere gitmek demekti; birine yol vermek için kenara gitmek de çekilmek, bırakmaktı. Önüne ek alınca yön kazandı: ileri gitmek proceed, önce gitmek precede, dışarı gitmek exceed, yani sınırı aşmaktı. Birinin hemen ardından gitmek succeed oldu: hem yerine geçmek hem de işi başarıyla bitirmek. Geriye gitmek recede, tartışmadan tamamen çekilmek concede, yani kabul etmekti. Ortacı cess gidişin kendisini anlattı: process ileri gidiş, access bir yere gidiş, success ise iyi biten bir gidiş. Bırakmak anlamı cease'te kaldı. İçinde ced, ceed ya da cess gördüğün kelimede sor: kim, nereye gidiyor ya da neden çekiliyor?

Akraba kelimeler

Bu kökten türemezler; uzak bir ortak köke bağlanırlar. Harfi harfine anlam olarak öğretilmez.

  • necessary akraba

    Latince necesse 'kaçınılmaz' çekimsiz sıfatı (dictionary.com) ile necessārius, necessitās. Longman necesse'yi ne- 'değil' + cēdere 'vazgeçmek' diye çözümler; dictionary.com'un açıklama bölümü cede ve cease ile aynı köke bağlar; AHD yalnız Hint-Avrupa ked- köküne gönderir, Latince bağ kurmaz. Kök sıfatı oluşumu sayılmaz (ilke 13/46); madde yayına girmez. Kaynak: necessary

  • necessity akraba

    necessary ile aynı: necessitās < necesse; kök sıfatı oluşumu, sayılmaz (ilke 13/46). Kaynak: necessity

Sıradaki kökler