access
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).ön ek: ackök: cess
-e doğru gitme
erişim, giriş (hakkı)
Sınav: LiseSınav: YDS
Latincebağımlı kök: Tek başına kelime olmaz; ancak ek alarak kelime kurar.hareketbasamak 2, 3, 4Köken bilgisinin güven düzeyi: kesin
gitmek; çekilmek, yol vermek
Latince cēdere 'gitmek' fiilinden ve onun 'çekilmek, yol vermek' anlamından gelir. Kelimeler üç yoldan türer: (1) ön ekli fiiller ve İngilizcedeki devamları: proceed (prō- 'ileri'), precede (prae- 'önce'), exceed (ex- 'dışarı'), succeed (sub-), concede (com- pekiştirme), recede (re- 'geri'); (2) ortaç gövdesi cess-: process, procession, excess, access, success, concession, recession; fail adları successor, predecessor (praedēcessor < dēcēdere 'ayrılıp gitmek'), ancestor (antecessor > Eski Fransızca ancestre); (3) sıklık fiili cessāre 'bırakmak, durmak': cease. Tuzaklar: (a) Yazım: proceed, exceed, succeed -ceed ile; precede, concede, recede -cede ile yazılır; kök aynıdır (dictionary.com precede). (b) supersede -sede ile yazılır ve bu köke ait değildir: Latince sedēre 'oturmak' fiilinden gelir; AHD supercede yazımının accede ve intercede etkisiyle yaygınlaştığını yazar. (c) successive 'art arda gelen' demektir, successful 'başarılı' değil (dictionary.com successive). (d) cesspool (lağım çukuru) için kaynaklar ayrışır: AHD, 'belki' çekincesiyle, Latince suspīrāre 'iç çekmek' kaynaklı eski bir kelimenin değişmiş biçimi der, dictionary.com İtalyanca cesso 'ayakyolu' < Latince recessus der; bu köke sayılmaz. (e) necessary ve necessity: Longman necesse'yi ne- 'değil' + cēdere 'vazgeçmek' diye çözümler, dictionary.com'un açıklama bölümü de cēdere'ye bağlar; AHD yalnız Hint-Avrupa ked- köküne gönderir; dictionary.com necesse'yi çekimsiz sıfat diye verir. Kök sıfatı oluşumu sayılmaz (ilke 13); iki kelime akraba olarak gösterilir, madde olarak öğretilmez. dictionary.com'daki ne- girdisi neo-'nun varyantıdır, buradaki Latince ne- değildir. (f) recede ve recession'ın İngilizcede re- + cede/cession ile kurulmuş, 'geri vermek' anlamlı ikinci homografları vardır (AHD, dictionary.com); öğretilen anlamlar 'geri çekilmek' ve 'durgunluk'tur. (g) ancestor'daki an-, ante- 'önce'nin Eski Fransızcada aşınmış biçimidir (Latince antecessor > ancestre); announce'taki an- (ad-) ve Yunanca olumsuz an- ile karışmaz (AHD, dictionary.com ancestor).
gitmek; çekilmek, yol vermek
Çizginin üstünde ön ekle, altında ön eksiz kurulan kelimeler var. Her kelime kendi sayfasına gider.
ön ek: ackök: cess
-e doğru gitme
erişim, giriş (hakkı)
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: ackök: cessson ek: ible
-e doğru gidilebilir
ulaşılabilir, erişilebilir
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: ackök: cessson ek: ory
-e doğru gitmeyle ilgili
aksesuar, ek parça
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: ankök: cestson ek: or
önce giden
ata, cet
Sınav: LGSSınav: Lise
kök: cease
bırakmak
sona ermek, durmak; kesmek
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: conkök: cede
tamamen çekilmek
kabul etmek (istemeyerek)
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
ön ek: conkök: cessson ek: ion
tamamen çekilme
taviz, ödün
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
ön ek: exkök: ceed
dışarı gitmek
aşmak, geçmek
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: exkök: cess
dışarı gitme
aşırılık, fazlalık
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: exkök: cessson ek: ive
dışarı gitmeyle ilgili
aşırı, gereğinden fazla
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
ön ek: prekök: cede
önce gitmek
önce gelmek, öncesinde olmak
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: prekök: cedson ek: ent
önce giden
emsal, örnek teşkil eden önceki durum
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
ön ek: preön ek: dekök: cessson ek: or
önce uzağa giden
selef, (görevde) önceki kişi
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
ön ek: prokök: cedson ek: ure
ileri gitme
yöntem, usul, işlem
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: prokök: ceed
ileri gitmek
devam etmek, ilerlemek
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: prokök: cess
ileri gitme
süreç
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: prokök: cessson ek: ion
ileri gitme
tören alayı, kortej
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
ön ek: rekök: cede
geriye gitmek
geri çekilmek, uzaklaşmak, azalmak
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
ön ek: rekök: cessson ek: ion
geriye gitme
ekonomik durgunluk
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
ön ek: suckök: ceed
yakından gitmek
başarmak, başarılı olmak; yerine geçmek
Sınav: LGSSınav: Lise
ön ek: suckök: cess
yakından gitme
başarı
Sınav: LGSSınav: Lise
ön ek: suckök: cessson ek: ful
yakından gitmeyle dolu
başarılı
Sınav: LGSSınav: Lise
ön ek: suckök: cessson ek: ive
yakından gitmeyle ilgili
art arda gelen, ardışık
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
ön ek: suckök: cessson ek: or
yakından giden
halef, ardıl, yerine geçen kişi
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
ön ek: unön ek: prekök: cedson ek: entson ek: ed
önce gidene sahip olmayan
eşi görülmemiş, emsalsiz
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
Latincede cēdere gitmek demekti; birine yol vermek için kenara gitmek de çekilmek, bırakmaktı. Önüne ek alınca yön kazandı: ileri gitmek proceed, önce gitmek precede, dışarı gitmek exceed, yani sınırı aşmaktı. Birinin hemen ardından gitmek succeed oldu: hem yerine geçmek hem de işi başarıyla bitirmek. Geriye gitmek recede, tartışmadan tamamen çekilmek concede, yani kabul etmekti. Ortacı cess gidişin kendisini anlattı: process ileri gidiş, access bir yere gidiş, success ise iyi biten bir gidiş. Bırakmak anlamı cease'te kaldı. İçinde ced, ceed ya da cess gördüğün kelimede sor: kim, nereye gidiyor ya da neden çekiliyor?
Bu kökten türemezler; uzak bir ortak köke bağlanırlar. Harfi harfine anlam olarak öğretilmez.
Latince necesse 'kaçınılmaz' çekimsiz sıfatı (dictionary.com) ile necessārius, necessitās. Longman necesse'yi ne- 'değil' + cēdere 'vazgeçmek' diye çözümler; dictionary.com'un açıklama bölümü cede ve cease ile aynı köke bağlar; AHD yalnız Hint-Avrupa ked- köküne gönderir, Latince bağ kurmaz. Kök sıfatı oluşumu sayılmaz (ilke 13/46); madde yayına girmez. Kaynak: necessary
necessary ile aynı: necessitās < necesse; kök sıfatı oluşumu, sayılmaz (ilke 13/46). Kaynak: necessity