emancipate
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).ön ek: ekök: mankök: cipson ek: ate
elden dışarı almak
(yasal, siyasal haklar vererek) özgürleştirmek
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
Latincebağımlı kök: Tek başına kelime olmaz; ancak ek alarak kelime kurar.yaşam ve bedenbasamak 2, 3, 4Köken bilgisinin güven düzeyi: kesin
kök: manu
el
Latince manus 'el' isminden gelir. Biçimler: manuālis (manual), ablatif manū ile öbek ve bileşikler (manuscript; maneuver < manū operārī; ikincil üye manufacture), birleşik biçim mani- (manicure), manipulus 'avuç dolusu' (manipulation; İngilizce geri türetme manipulate), İtalyanca mano/maneggiare (manage; İngilizce taban üzerinden management), Halk Latincesi manuāria (manner), mandāre (mandate), manceps/mancipāre (emancipate).
Köken ayrıntısı
İkincil üyeler (ilke 31/68, sayılmaz): manufacture, manufacturer (fac'ta birincil, parti-032/033). maintain ve maintenance (Latince manū tenēre 'elde tutmak'; AHD, dictionary.com maintain) ten kökünde birincil olacak (kok-listesi tur 6); maddeleri yok. Tuzaklar: (a) man 'insan, adam' Germen kökenlidir (Eski İngilizce mann), Latince manus değildir; Kökten'de ayrı Germen kök (kok-listesi Bölüm 3). (b) mane 'yele', mania 'çılgınlık', manor ve mansion, manifold bu kökten değildir (es görünümlü). (c) manifest için Longman 'eliyle yakalanmış', dictionary.com manus'a gönderme verir; AHD ikinci ögeyi ayrı bir Hint-Avrupa köküne bağlar ve kaynakların hiçbiri kelimeyi parçalarına bölmez: oluşum belirsiz, sayım dışı, akraba (ilke 46); madde açılmadı. (d) emancipate'teki -cip- capere 'almak'tandır (dictionary.com) ama oluşum manceps 'satın alan' kök adı üzerindendir; cap kökünde sayılmaz, burada sayılır (participate/part emsali). (e) mandate'in ikinci ögesi kaynaklarda ayrışır: dictionary.com ve AHD'nin Hint-Avrupa eki -dere 'koymak', Longman dare 'vermek'; Kökten 'koymak' okumasını izler (yaygin_kabul). (f) Türkçe manevra TDK'ya göre İtalyanca manovra'dır, maneuver Fransızcadan; köprü yazılmadı. Türkçe manda (vekillik) TDK'ya göre Fransızca mandat'dır; sayılan kaynaklarda Fransızca adım olmadığı için köprü yazılmadı. (g) mandāre'nin Latince bileşikleri command, demand, commend, recommend (AHD command, demand) bu kökün sonraki aday üyeleridir.
- Özgün biçim
- manus elmanū elle (araç/ayrılma hâli)manuālis elle ilgilimanipulus avuç dolusu, demetmanuārius (Halk Latincesi *manuāria) elle ilgili; kullanışlımanū operārī / operāre elle çalışmakmandāre ele koymak, emanet etmek, emretmekmanceps, mancipāre; ēmancipāre satın alan; satmak, devretmek; elden çıkarıp özgür bırakmakmaneggiare (İtalyanca), mano elle tutmak, at eğitmek; el
- Başka biçimleri
- kök: man maneuver, mandate, emancipatekök: manu manual, manuscriptkök: mani manicurekök: manipul manipulate, manipulationkök: manage manage, managementkök: manner manner
Kök haritası
el
Çizginin üstünde ön ekle, altında ön eksiz kurulan kelimeler var. Her kelime kendi sayfasına gider.
Bu kökten 13 kelime
manage
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).kök: manage
elle tutmak
yönetmek, idare etmek
Sınav: LGSSınav: Lise
management
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).kök: manageson ek: ment
elle tutma
yönetim; yönetim kadrosu
Sınav: LGSSınav: Lise
mandate
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).kök: mankök: dson ek: ate
ele konmuş şey
(seçimle verilen) yetki; resmî emir
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
maneuver
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).kök: mankök: euver
elle çalışma
manevra; ustalıklı hareket ya da girişim
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
manicure
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).kök: manikök: cure
el bakımı
manikür
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
manipulate
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).kök: manipulson ek: ate
avuç dolusu yapmak
(insanları) kurnazca yönlendirmek, manipüle etmek
Sınav: LiseSınav: YDS
manipulation
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).kök: manipulson ek: ation
avuç dolusu yapma
manipülasyon, kurnazca yönlendirme; ustalıkla kullanma
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
manner
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).kök: manner
elle ilgili şey
tarz, biçim, yol
Sınav: LGSSınav: Lise
manual
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).kök: manuson ek: al
elle ilgili
elle yapılan, bedensel (iş); (isim) kullanım kılavuzu
Sınav: LiseSınav: YDS
manufacture
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).kök: manukök: factson ek: ure
elle yapma
(fiil) üretmek, imal etmek; (isim) imalat
Sınav: LiseSınav: YDS
manufacturer
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).kök: manukök: factson ek: ureson ek: er
elle yapan
üretici (firma), imalatçı
Sınav: LiseSınav: YDS
manuscript
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).kök: manukök: script
elle yazılmış şey
basılmamış metin, müsvedde; el yazması
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
Kökün hikâyesi
Latincede manus eldi. Elle ilgili olan manuālis İngilizcede manual oldu: elle yapılan iş, elde tutulan kılavuz. manū 'elle' biçimi öbeklere girdi: elle yazılmış metin manuscript, elle çalışma da Fransızcada maneuver oldu. Bir avuç dolusu şeye manipulus deniyordu; ondan gelen manipulation önce maddeleri elle işlemekti, bugün insanları kurnazca yönlendirmektir. İtalyancada el mano oldu ve maneggiare atı elinde tutup eğitmekti; İngilizcede manage yönetmek demek. Fransızca maniere bir işi elde tutuş biçimiydi: manner. mandāre bir şeyi birinin eline koymaktı, yani emanet etmekti; mandate yetki oldu. emancipate ise birini sahibinin elinden çıkarıp özgürleştirmektir. manicure de el bakımıdır.
Akraba kelimeler
Bu kökten türemezler; uzak bir ortak köke bağlanırlar. Harfi harfine anlam olarak öğretilmez.
- manifest akraba
Latince manifestus, manufestus 'caught in the act, evident' (AHD, dictionary.com). Longman manifestus 'seized by the hand'; dictionary.com 'See manus'; AHD ikinci ögeyi Hint-Avrupa gʷhedh- köküne gönderir, manus'u anmaz. İki sayılan kaynak Latince düzeyde manus'a işaret eder (ilke 13: akraba), ama hiçbir kaynak kelimeyi manus + X diye bölmez ve ikinci öge belirsizdir → oluşum belirsiz, sayım dışı, madde açılmadı (ilke 46/115). manifesto (İtalyanca manifestare < manifestus; Longman) da bu nedenle madde değildir. Kaynak: manifest