İçeriğe geç
Kaynaklarla doğrulandı · editör onayı bekliyor
Görünüm

Latincebağımlı kök: Tek başına kelime olmaz; ancak ek alarak kelime kurar.yapma ve biçimbasamak 2, 3, 4Köken bilgisinin güven düzeyi: kesin

kök: plic

katlamak

Latince plicāre 'katlamak' fiilinden gelir. Kelimeler yedi biçimde görünür: (1) ply: Eski Fransızca yoluyla aşınmış gövde; applicāre '-e katlamak, iliştirmek' (apply), implicāre 'sarmak' (imply), replicāre 'geri katlamak' (reply). (2) pli: apply'ın ek önündeki yüzeyi (appliance). (3) plic: Latince bileşik gövdesi; application, applicant, applicable, implication, implicate, complicāre 'birlikte katlamak'tan complicate, complicated, complication. (4) plicit: değişke ortaçlar implicitus ve explicitus (implicit, explicit); explicāre 'açmak, çözmek'. (5) ploy: Fransızca emploier ve déployer üzerinden employ ailesi (employee, employer, employment, unemployed, unemployment) ve deploy. (6) ploit: explicitum > Eski Fransızca esploit (exploit, exploitation). (7) play: displicāre 'açmak, dağıtmak' > Anglo-Normanca despleier (display). Aynı Latince fiil iki yoldan iki kelime vermiştir: implicāre'den imply ve employ, displicāre'den display ve deploy. Aile üyesi olup madde açılmayanlar: explicate 'açıklamak' (Latince explicāre; AHD, dictionary.com, LDOCE), replicate ve replica (Geç Latince replicāre 'yinelemek'; AHD, dictionary.com, LDOCE), ply 'kat, katman' (Fransızca pli, plier; dictionary.com ply 2, LDOCE ply2) ve ply 'sürdürmek, bir işle uğraşmak' (apply'ın kısalmış biçimi; dictionary.com ply 1, AHD ply², LDOCE ply1), pliable ve pliant 'kolay bükülen' (Fransızca plier; AHD, dictionary.com, LDOCE), plait 'saç örgüsü' (Latince plicitum; dictionary.com, LDOCE), ploy 'kurnazca hamle' (dictionary.com ployer; LDOCE employ'dan diye verir), explicitly ve implicitly (İngilizce -ly türevleri; dictionary.com). Akraba ama bu köke sayılmayanlar: complex ve perplex Latince plectere 'örmek' fiilinden gelir (karar 1: ayrı fiil, kardeş); accomplice ve complicity Geç Latince complex 'yakından bağlı kişi, ortak' kök adından gelir (AHD complice: com- + plicāre; LDOCE accomplice); kök adı oluşumu olduğu için sayılmaz, akrabadır. multiply, duplicate ve duplicity ise Latince -plex '-kat' sıfat ögesi üzerinden kurulmuştur (dictionary.com -plex: plicāre ve plectere ile akraba); plicāre'ye Latince düzeyde bağı yalnız dictionary.com kurduğu için uzak akraba, tartışmalıdır. Germen fold 'katlamak' dictionary.com'a göre Latince plicāre ile akrabadır; AHD ise fold'u ayrı bir Hint-Avrupa köküne (pel-2), plicāre'yi plek- köküne bağlar. Tuzaklar: comply, compliance ve supply bu kökten değildir; Latince complēre 'tamamlamak' ve supplēre 'doldurmak' fiillerinden, plēre 'doldurmak' ile gelir (es_gorunumlu). display'deki play ile play 'oynamak' ve replay 'yeniden oynatmak' ilgisizdir; play Germen kökenlidir (es_gorunumlu). simple, multiple ve simplify'daki -ple-/-pli- de bu kök değildir: Latince simplus ve multiplus'taki -plus '-kat' ögesidir (AHD, dictionary.com simple; AHD multiple). imply/implicate/employ, application/appliance, explicit/implicit, employer/employee ve display/deploy ayrımları madde karistirilan alanlarındadır.

Özgün biçim
plicāre katlamakplicātus, plicitus katlanmış (plicāre'nin geçmiş zaman ortacı)applicāre -e katlamak, iliştirmekimplicāre sarmak, dolaştırmak, iç içe örmekexplicāre açmak, çözmekcomplicāre birlikte katlamakreplicāre geri katlamak; (Geç Latince) yanıtlamak, yinelemekdisplicāre dağıtmak, saçmak; (Orta Çağ Latincesi) açmakEski/Orta Fransızca plier, ployer, pleier katlamak, bükmek
Başka biçimleri
kök: ply apply, imply, replykök: pli appliancekök: plic application, applicant, applicable, implication, implicate, complicate, complicated, complicationkök: plicit implicit, explicitkök: ploy employ, employee, employer, employment, unemployed, unemployment, deploykök: ploit exploit, exploitationkök: play display

Kök haritası

plic kökünden türeyen 24 kelime

katlamak

Çizginin üstünde ön ekle, altında ön eksiz kurulan kelimeler var. Her kelime kendi sayfasına gider.

Bu kökten 24 kelime

appliance

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: apkök: plison ek: ance

-e doğru katlama

ev aleti, cihaz

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

applicable

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: apkök: plicson ek: able

-e doğru katlanabilir

geçerli, uygulanabilir

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

applicant

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: apkök: plicson ek: ant

-e doğru katlayan kişi

başvuran, aday

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

application

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: apkök: plicson ek: ation

-e doğru katlama

başvuru; uygulama

Sınav: LiseSınav: YDS

apply

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: apkök: ply

-e doğru katlamak

başvurmak; uygulamak; geçerli olmak

Sınav: LiseSınav: YDS

complicate

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: comkök: plicson ek: ate

birlikte katlamak

karmaşıklaştırmak, zorlaştırmak

Sınav: LiseSınav: YDS

complicated

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).

ön ek: comkök: plicson ek: atson ek: ed

birlikte katlanmış

karmaşık, karışık

Sınav: LiseSınav: YDS

complication

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: comkök: plicson ek: ation

birlikte katlama

güçlük, zorlaştıran sorun; (tıp) komplikasyon

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

deploy

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: dekök: ploy

ayrı katlamak

konuşlandırmak, yerleştirmek; kullanmak

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

display

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: diskök: play

ayrı katlama

sergi, teşhir; ekran; (fiil) sergilemek, göstermek

Sınav: LiseSınav: YDS

employ

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).

ön ek: emkök: ploy

içeri katlamak

işe almak, çalıştırmak; kullanmak

Sınav: LiseSınav: YDS

employee

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).

ön ek: emkök: ployson ek: ee

kendisine içeri katlanan kişi

çalışan, personel

Sınav: LiseSınav: YDS

employer

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).

ön ek: emkök: ployson ek: er

içeri katlayan

işveren

Sınav: LiseSınav: YDS

employment

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: emkök: ployson ek: ment

içeri katlama

iş, istihdam

Sınav: LiseSınav: YDS

explicit

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: exkök: plicit

dışarı katlanmış

açık, net, açıkça belirtilmiş

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

exploit

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).

ön ek: exkök: ploit

dışarı katlanmış

sömürmek, istismar etmek; tam olarak kullanmak

Sınav: LiseSınav: YDS

exploitation

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: exkök: ploitson ek: ation

dışarı katlama

sömürü; işletme, kullanma

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

implicate

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: imkök: plicson ek: ate

içeri katlamak

(suça) karıştırmak, bulaştırmak

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

implication

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).

ön ek: imkök: plicson ek: ation

içeri katlama

olası sonuç, etki; ima

Sınav: LiseSınav: YDS

implicit

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).

ön ek: imkök: plicit

içeri katlanmış

örtük, dolaylı (açıkça söylenmeyen)

Sınav: YDSSınav: YÖKDİL

imply

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).

ön ek: imkök: ply

içeri katlamak

ima etmek, dolaylı anlatmak; göstermek, işaret etmek

Sınav: LiseSınav: YDS

reply

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: rekök: ply

geri katlamak

yanıtlamak, cevap vermek; yanıt

Sınav: LiseSınav: YDS

unemployed

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 3 (sınav kökleri).

ön ek: unön ek: emkök: ployson ek: ed

içeri katlanmamış

işsiz

Sınav: LiseSınav: YDS

unemployment

Öğretim basamağı: 4 basamaktan 2 (ilk kökler).

ön ek: unön ek: emkök: ployson ek: ment

içeri katlamama

işsizlik

Sınav: LiseSınav: YDS

Kökün hikâyesi

Latincede plicāre 'katlamak' demekti. Bir şeyi nasıl katladığına göre bambaşka kelimeler doğdu. Bir şeyi başka bir şeyin üstüne katlayıp iliştirmek applicāre idi; İngilizcede apply hem 'uygulamak' hem 'başvurmak' demektir. İçeri katlamak implicāre idi: içine katlanan anlam açıkça görünmez, bu yüzden imply 'ima etmek', implicit 'örtük' demektir. Katları dışarı açmak explicāre idi; explicit her şeyi açıkça ortaya koyar. Kat kat birlikte katlamak complicāre idi; complicated bu yüzden karmaşıktır. Fransızcada aynı fiil ply, ploy ve play biçimlerine büründü: reply, employ, deploy ve display de bu ailedendir.

Akraba kelimeler

Bu kökten türemezler. Bazılarının uzak bir ortak köke bağlandığı öne sürülür; bu bağ tartışmalıdır (etikete bakın). Harfi harfine anlam olarak öğretilmez.

  • complex akraba

    Latince complexus < complectī, plectere 'örmek' (AHD, dictionary.com, LDOCE complex); plicāre'den değil, kardeş fiil plectere'den (karar 1: 'ayrı fiil (plectere: complex)'). dictionary.com complicate gövdeyi plectī ile akraba sayar; AHD ikisini de plek- köküne gönderir. Sayıma girmez. Kaynak: complex

  • perplex akraba

    perplexed'den geri oluşum (AHD, dictionary.com); Latince perplexus < plexus, plectere ortacı (AHD perplexed, LDOCE perplex). Kardeş fiil plectere (karar 1). Sayıma girmez. Kaynak: perplex

  • accomplice akraba

    a(c) + complice < Geç Latince complex, complic- 'ortak, suç ortağı'. AHD complice: com- + plicāre; LDOCE accomplice: Late Latin complex < complicare; dictionary.com: -plex '-kat' ögesiyle kurulmuş (simplex örneğine göre). Kök adı / kök sıfatı oluşumu (ilke 13): iki alan adı Latince düzeyde plicāre'ye bağlıyor → akraba, sayılmaz. complicity aynı complex 'ortak' sözcüğünden (dictionary.com, LDOCE). Kaynak: accomplice

  • multiply uzak akraba (tartışmalı)

    Latince multiplicāre < multiplex 'çok katlı' (AHD, LDOCE); dictionary.com 'see multi-, ply 2'. -plex '-kat' ögesi dictionary.com'a göre plicāre ve plectere ile akraba, AHD'ye göre plek- kökünden (AHD -plex). Kök sıfatı oluşumu (ilke 13); plicāre'ye Latince düzeyde bağı yalnız dictionary.com kuruyor. Sayıma girmez. Kaynak: multiply

  • duplicate uzak akraba (tartışmalı)

    Latince duplicāre < duplex 'iki katlı' (AHD, dictionary.com, LDOCE); -plex ögesi dictionary.com -plex sayfasına göre plicāre ile akraba. Kaynakların hiçbiri duplicate'i doğrudan plicāre'ye bağlamaz. Kök sıfatı oluşumu (ilke 13); duplicity aynı duplex'ten (dictionary.com duplicity). Sayıma girmez. Kaynak: duplicate

  • fold uzak akraba (tartışmalı)

    Germen fiil (Eski İngilizce fealdan). dictionary.com fold 1: Latince plicāre ve plectere ile akraba; AHD fold'u pel-2 köküne bağlar (plicāre ise plek-). Kaynaklar Hint-Avrupa düzeyinde ayrışıyor (ilke 219); sayıma girmez. Kaynak: fold

Sıradaki kökler