appliance
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).ön ek: apkök: plison ek: ance
-e doğru katlama
ev aleti, cihaz
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
Latincebağımlı kök: Tek başına kelime olmaz; ancak ek alarak kelime kurar.yapma ve biçimbasamak 2, 3, 4Köken bilgisinin güven düzeyi: kesin
katlamak
Latince plicāre 'katlamak' fiilinden gelir. Kelimeler yedi biçimde görünür: (1) ply: Eski Fransızca yoluyla aşınmış gövde; applicāre '-e katlamak, iliştirmek' (apply), implicāre 'sarmak' (imply), replicāre 'geri katlamak' (reply).
(2) pli: apply'ın ek önündeki yüzeyi (appliance). (3) plic: Latince bileşik gövdesi; application, applicant, applicable, implication, implicate, complicāre 'birlikte katlamak'tan complicate, complicated, complication. (4) plicit: değişke ortaçlar implicitus ve explicitus (implicit, explicit); explicāre 'açmak, çözmek'. (5) ploy: Fransızca emploier ve déployer üzerinden employ ailesi (employee, employer, employment, unemployed, unemployment) ve deploy. (6) ploit: explicitum > Eski Fransızca esploit (exploit, exploitation). (7) play: displicāre 'açmak, dağıtmak' > Anglo-Normanca despleier (display). Aynı Latince fiil iki yoldan iki kelime vermiştir: implicāre'den imply ve employ, displicāre'den display ve deploy. Aile üyesi olup madde açılmayanlar: explicate 'açıklamak' (Latince explicāre; AHD, dictionary.com, LDOCE), replicate ve replica (Geç Latince replicāre 'yinelemek'; AHD, dictionary.com, LDOCE), ply 'kat, katman' (Fransızca pli, plier; dictionary.com ply 2, LDOCE ply2) ve ply 'sürdürmek, bir işle uğraşmak' (apply'ın kısalmış biçimi; dictionary.com ply 1, AHD ply², LDOCE ply1), pliable ve pliant 'kolay bükülen' (Fransızca plier; AHD, dictionary.com, LDOCE), plait 'saç örgüsü' (Latince plicitum; dictionary.com, LDOCE), ploy 'kurnazca hamle' (dictionary.com ployer; LDOCE employ'dan diye verir), explicitly ve implicitly (İngilizce -ly türevleri; dictionary.com). Akraba ama bu köke sayılmayanlar: complex ve perplex Latince plectere 'örmek' fiilinden gelir (karar 1: ayrı fiil, kardeş); accomplice ve complicity Geç Latince complex 'yakından bağlı kişi, ortak' kök adından gelir (AHD complice: com- + plicāre; LDOCE accomplice); kök adı oluşumu olduğu için sayılmaz, akrabadır. multiply, duplicate ve duplicity ise Latince -plex '-kat' sıfat ögesi üzerinden kurulmuştur (dictionary.com -plex: plicāre ve plectere ile akraba); plicāre'ye Latince düzeyde bağı yalnız dictionary.com kurduğu için uzak akraba, tartışmalıdır. Germen fold 'katlamak' dictionary.com'a göre Latince plicāre ile akrabadır; AHD ise fold'u ayrı bir Hint-Avrupa köküne (pel-2), plicāre'yi plek- köküne bağlar. Tuzaklar: comply, compliance ve supply bu kökten değildir; Latince complēre 'tamamlamak' ve supplēre 'doldurmak' fiillerinden, plēre 'doldurmak' ile gelir (es_gorunumlu). display'deki play ile play 'oynamak' ve replay 'yeniden oynatmak' ilgisizdir; play Germen kökenlidir (es_gorunumlu). simple, multiple ve simplify'daki -ple-/-pli- de bu kök değildir: Latince simplus ve multiplus'taki -plus '-kat' ögesidir (AHD, dictionary.com simple; AHD multiple). imply/implicate/employ, application/appliance, explicit/implicit, employer/employee ve display/deploy ayrımları madde karistirilan alanlarındadır.
katlamak
Çizginin üstünde ön ekle, altında ön eksiz kurulan kelimeler var. Her kelime kendi sayfasına gider.
ön ek: apkök: plison ek: ance
-e doğru katlama
ev aleti, cihaz
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
ön ek: apkök: plicson ek: able
-e doğru katlanabilir
geçerli, uygulanabilir
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
ön ek: apkök: plicson ek: ant
-e doğru katlayan kişi
başvuran, aday
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
ön ek: apkök: plicson ek: ation
-e doğru katlama
başvuru; uygulama
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: apkök: ply
-e doğru katlamak
başvurmak; uygulamak; geçerli olmak
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: comkök: plicson ek: ate
birlikte katlamak
karmaşıklaştırmak, zorlaştırmak
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: comkök: plicson ek: atson ek: ed
birlikte katlanmış
karmaşık, karışık
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: comkök: plicson ek: ation
birlikte katlama
güçlük, zorlaştıran sorun; (tıp) komplikasyon
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
ön ek: dekök: ploy
ayrı katlamak
konuşlandırmak, yerleştirmek; kullanmak
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
ön ek: diskök: play
ayrı katlama
sergi, teşhir; ekran; (fiil) sergilemek, göstermek
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: emkök: ploy
içeri katlamak
işe almak, çalıştırmak; kullanmak
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: emkök: ployson ek: ee
kendisine içeri katlanan kişi
çalışan, personel
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: emkök: ployson ek: er
içeri katlayan
işveren
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: emkök: ployson ek: ment
içeri katlama
iş, istihdam
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: exkök: plicit
dışarı katlanmış
açık, net, açıkça belirtilmiş
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
ön ek: exkök: ploit
dışarı katlanmış
sömürmek, istismar etmek; tam olarak kullanmak
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: exkök: ploitson ek: ation
dışarı katlama
sömürü; işletme, kullanma
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
ön ek: imkök: plicson ek: ate
içeri katlamak
(suça) karıştırmak, bulaştırmak
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
ön ek: imkök: plicson ek: ation
içeri katlama
olası sonuç, etki; ima
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: imkök: plicit
içeri katlanmış
örtük, dolaylı (açıkça söylenmeyen)
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
ön ek: imkök: ply
içeri katlamak
ima etmek, dolaylı anlatmak; göstermek, işaret etmek
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: rekök: ply
geri katlamak
yanıtlamak, cevap vermek; yanıt
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: unön ek: emkök: ployson ek: ed
içeri katlanmamış
işsiz
Sınav: LiseSınav: YDS
ön ek: unön ek: emkök: ployson ek: ment
içeri katlamama
işsizlik
Sınav: LiseSınav: YDS
Latincede plicāre 'katlamak' demekti. Bir şeyi nasıl katladığına göre bambaşka kelimeler doğdu. Bir şeyi başka bir şeyin üstüne katlayıp iliştirmek applicāre idi; İngilizcede apply hem 'uygulamak' hem 'başvurmak' demektir. İçeri katlamak implicāre idi: içine katlanan anlam açıkça görünmez, bu yüzden imply 'ima etmek', implicit 'örtük' demektir. Katları dışarı açmak explicāre idi; explicit her şeyi açıkça ortaya koyar. Kat kat birlikte katlamak complicāre idi; complicated bu yüzden karmaşıktır. Fransızcada aynı fiil ply, ploy ve play biçimlerine büründü: reply, employ, deploy ve display de bu ailedendir.
Bu kökten türemezler. Bazılarının uzak bir ortak köke bağlandığı öne sürülür; bu bağ tartışmalıdır (etikete bakın). Harfi harfine anlam olarak öğretilmez.
Latince complexus < complectī, plectere 'örmek' (AHD, dictionary.com, LDOCE complex); plicāre'den değil, kardeş fiil plectere'den (karar 1: 'ayrı fiil (plectere: complex)'). dictionary.com complicate gövdeyi plectī ile akraba sayar; AHD ikisini de plek- köküne gönderir. Sayıma girmez. Kaynak: complex
perplexed'den geri oluşum (AHD, dictionary.com); Latince perplexus < plexus, plectere ortacı (AHD perplexed, LDOCE perplex). Kardeş fiil plectere (karar 1). Sayıma girmez. Kaynak: perplex
a(c) + complice < Geç Latince complex, complic- 'ortak, suç ortağı'. AHD complice: com- + plicāre; LDOCE accomplice: Late Latin complex < complicare; dictionary.com: -plex '-kat' ögesiyle kurulmuş (simplex örneğine göre). Kök adı / kök sıfatı oluşumu (ilke 13): iki alan adı Latince düzeyde plicāre'ye bağlıyor → akraba, sayılmaz. complicity aynı complex 'ortak' sözcüğünden (dictionary.com, LDOCE). Kaynak: accomplice
Latince multiplicāre < multiplex 'çok katlı' (AHD, LDOCE); dictionary.com 'see multi-, ply 2'. -plex '-kat' ögesi dictionary.com'a göre plicāre ve plectere ile akraba, AHD'ye göre plek- kökünden (AHD -plex). Kök sıfatı oluşumu (ilke 13); plicāre'ye Latince düzeyde bağı yalnız dictionary.com kuruyor. Sayıma girmez. Kaynak: multiply
Latince duplicāre < duplex 'iki katlı' (AHD, dictionary.com, LDOCE); -plex ögesi dictionary.com -plex sayfasına göre plicāre ile akraba. Kaynakların hiçbiri duplicate'i doğrudan plicāre'ye bağlamaz. Kök sıfatı oluşumu (ilke 13); duplicity aynı duplex'ten (dictionary.com duplicity). Sayıma girmez. Kaynak: duplicate
Germen fiil (Eski İngilizce fealdan). dictionary.com fold 1: Latince plicāre ve plectere ile akraba; AHD fold'u pel-2 köküne bağlar (plicāre ise plek-). Kaynaklar Hint-Avrupa düzeyinde ayrışıyor (ilke 219); sayıma girmez. Kaynak: fold