cognate
Öğretim basamağı: 4 basamaktan 4 (akademik).ön ek: cokök: gnate
birlikte doğmuş
(dilbilim) kökteş, aynı kökenden gelen
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
Latincebağımlı kök: Tek başına kelime olmaz; ancak ek alarak kelime kurar.yaşam ve bedenbasamak 2, 4Köken bilgisinin güven düzeyi: kesin
doğmak
Latince nāscī 'doğmak' fiilinden ve ortacı nātus 'doğmuş'tan gelir. Gövde nāt- ile kurulan Latince isim ve sıfatlar: nātūra (nature, natural), nātiō (nation), nātīvus (native, nativity), nātālis (natal; prenatal'ın tabanı). Ön ekli fiiller: innāscī (innate), renāscī > Eski Fransızca renaistre (renaissance). Eski biçim gnātus cognate'te görülür (co- + gnātus). nātīvus Fransızcada naïf olmuş, naive olarak geri gelmiştir (native ile aynı Latince kelime). İngilizce taban üzerinden: national (nation + -al), nationality (national + -ity), international (inter- + national), prenatal (pre- + natal) (dictionary.com). Tuzaklar: (a) natty ve gnat bu kökten değildir (es görünümlü); nasty de nāscī ile ilgisizdir ama yüzeyde kök biçimi taşımaz (yalnız tuzak). (b) naive ile native aynı Latince nātīvus'tan gelir ama naive Fransızca yoldan gelip 'saf, toy' anlamını almıştır. (c) cognate'teki gn nāscī'nin eski biçimi gnāscī'dendir (dictionary.com); know ya da cognition'daki gn ile karıştırılmamalıdır. (d) Türkçe enternasyonal TDK'ya göre Fransızca international'dır; sayılan kaynaklar international'ı İngilizce oluşum verdiği için köprü yazılmadı. (e) Türkçe natür, natürel, naif, Rönesans Fransızca yoluyla bu kökün kelimeleridir (TDK; ilgili maddeler).
doğmak
Çizginin üstünde ön ekle, altında ön eksiz kurulan kelimeler var. Her kelime kendi sayfasına gider.
ön ek: cokök: gnate
birlikte doğmuş
(dilbilim) kökteş, aynı kökenden gelen
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
ön ek: inkök: nate
içinde doğmuş
doğuştan, doğuştan gelen
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
ön ek: interkök: natson ek: ionson ek: al
arada doğmayla ilgili
uluslararası
Sınav: LGSSınav: Lise
kök: naive
doğmuş olanla ilgili
saf, toy, deneyimsiz
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
kök: natson ek: ion
doğma
ulus, millet; ülke
Sınav: LGSSınav: Lise
kök: natson ek: ionson ek: al
doğmayla ilgili
ulusal
Sınav: LGSSınav: Lise
kök: natson ek: ionson ek: alson ek: ity
doğmayla ilgili olma durumu
uyruk, vatandaşlık
Sınav: LGSSınav: Lise
kök: natson ek: ive
doğmuş olanla ilgili
doğulan (yer), ana (yurt, dil); yerli
Sınav: LGSSınav: Lise
kök: natson ek: ivson ek: ity
doğmuş olanla ilgili olma durumu
doğum (yeri ve koşullarıyla)
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
kök: natson ek: urson ek: al
doğma hâliyle ilgili
doğal
Sınav: LGSSınav: Lise
kök: natson ek: ure
doğma hâli
doğa, tabiat
Sınav: LGSSınav: Lise
ön ek: prekök: natson ek: al
önce doğmayla ilgili
doğum öncesi (bakım, kontrol)
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
ön ek: rekök: naissson ek: ance
yeniden doğma
yeniden canlanma; (the Renaissance) Rönesans
Sınav: YDSSınav: YÖKDİL
Latincede nāscī doğmak demekti; ortacı nātus doğmuş anlamına geliyordu. nātūra önce doğuşla gelen koşul ve nitelikti, sonra her şeyin doğduğu dünyanın adı oldu: nature doğa, natural doğal. nātiō hem doğum hem kabile demekti; bugün nation ulus, international uluslararasıdır. nātīvus doğuştan olandı: native doğduğun yer ve dil. Aynı kelime Fransızcada aşınıp naïf oldu; İngilizcedeki naive dünyayı henüz tanımayan saf kişidir. İçinde doğan şey innate, doğuştandır. Fransızcada yeniden doğuş renaissance oldu, birlikte doğmuş olan cognate de aynı kökten gelen kelimeler için kullanılır. Bir kelimede nat görürsen doğumu düşün.